द्वीपं द्विपाधिपति मन्दपदे प्रशास्ति
प्लक्षोपलक्षितमयं क्षितिपस्तदस्य ।
मेधातिथेस्त्वमुरसि स्फुर सृष्टसौख्या
साक्षाद्यथैव कमला यमलार्जुनारेः ॥
द्वीपं द्विपाधिपति मन्दपदे प्रशास्ति
प्लक्षोपलक्षितमयं क्षितिपस्तदस्य ।
मेधातिथेस्त्वमुरसि स्फुर सृष्टसौख्या
साक्षाद्यथैव कमला यमलार्जुनारेः ॥
प्लक्षोपलक्षितमयं क्षितिपस्तदस्य ।
मेधातिथेस्त्वमुरसि स्फुर सृष्टसौख्या
साक्षाद्यथैव कमला यमलार्जुनारेः ॥
अन्वयः
AI
मन्दपदे, अयम् द्विपाधिपति क्षितिपः प्लक्ष-उपलक्षितम् द्वीपम् प्रशास्ति । तत् त्वम् सृष्टसौख्या (सती) अस्य मेधातिथेः उरसि, यमलार्जुन-अरेः (उरसि) कमला यथा एव, साक्षात् स्फुर ।
Summary
AI
"O slow-gaited one, this great king rules the island marked by the Plaksha tree. Therefore, creating happiness, you should shine on the chest of this Medhatithi, just as the goddess Kamala (Lakshmi) herself shines on the chest of Krishna, the enemy of the twin Arjuna trees."
पदच्छेदः
AI
| द्वीपम् | द्वीप (२.१) | the island |
| द्विपाधिपति | द्विप–अधिपति (१.१) | the lord of elephants (a great king) |
| मन्दपदे | मन्द–पदा (८.१) | O slow-gaited one |
| प्रशास्ति | प्रशास्ति (प्र√शास् कर्तरि लट् (परस्मै.) प्र.पु. एक.) | rules |
| प्लक्षोपलक्षितम् | प्लक्ष–उपलक्षित (२.१) | marked by the Plaksha tree |
| अयम् | इदम् (१.१) | this |
| क्षितिपः | क्षितिपति (१.१) | king |
| तत् | तद् | therefore |
| अस्य | इदम् (६.१) | of this |
| मेधातिथेः | मेधातिथि (६.१) | of Medhatithi |
| त्वम् | युष्मद् (१.१) | you |
| उरसि | उरस् (७.१) | on the chest |
| स्फुर | स्फुर (√स्फुर् कर्तरि लोट् (परस्मै.) म.पु. एक.) | shine |
| सृष्टसौख्या | सृष्ट (√सृज्+क्त)–सौख्य (१.१) | having created happiness |
| साक्षात् | साक्षात् | in person |
| यथा | यथा | just as |
| एव | एव | indeed |
| कमला | कमला (१.१) | Kamala (Lakshmi) |
| यमलार्जुनारेः | यमलार्जुन–अरि (६.१) | of the enemy of the twin Arjuna trees (Krishna) |
छन्दः
वसन्ततिलका [१४: तभजजगग]
छन्दोविश्लेषणम्
| १ | २ | ३ | ४ | ५ | ६ | ७ | ८ | ९ | १० | ११ | १२ | १३ | १४ |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| द्वी | पं | द्वि | पा | धि | प | ति | म | न्द | प | दे | प्र | शा | स्ति |
| प्ल | क्षो | प | ल | क्षि | त | म | यं | क्षि | ति | प | स्त | द | स्य |
| मे | धा | ति | थे | स्त्व | मु | र | सि | स्फु | र | सृ | ष्ट | सौ | ख्या |
| सा | क्षा | द्य | थै | व | क | म | ला | य | म | ला | र्जु | ना | रेः |
| त | भ | ज | ज | ग | ग | ||||||||
Other texts to read
About
Sanskrit Sahitya is a free, open-access digital library of classical Sanskrit literature with AI-powered tools and translations.