तस्मिन्गुणैरपि भृते गणनादरिद्रैः
तन्वी न सा हृदयबन्धमवाप भूपे ।
दैवे निरुन्धति निबन्धनतां वहन्ति
हन्त प्रयासपरुषाणि न पौरुषाणि ॥
तस्मिन्गुणैरपि भृते गणनादरिद्रैः
तन्वी न सा हृदयबन्धमवाप भूपे ।
दैवे निरुन्धति निबन्धनतां वहन्ति
हन्त प्रयासपरुषाणि न पौरुषाणि ॥
तन्वी न सा हृदयबन्धमवाप भूपे ।
दैवे निरुन्धति निबन्धनतां वहन्ति
हन्त प्रयासपरुषाणि न पौरुषाणि ॥
अन्वयः
AI
गणना-दरिद्रैः गुणैः भृते अपि तस्मिन् भूपे सा तन्वी हृदय-बन्धम् न अवाप । हन्त, दैवे निरुन्धति (सति) प्रयास-परुषाणि पौरुषाणि निबन्धनताम् न वहन्ति ।
Summary
AI
Although that king (Yama) was filled with innumerable virtues, that slender lady (Damayanti) did not feel any attachment of the heart for him. Alas! When fate is obstructive, human endeavors, however strenuous, do not become the cause of success.
पदच्छेदः
AI
| तस्मिन् | तद् (७.१) | in that |
| गुणैः | गुण (३.३) | with virtues |
| अपि | अपि | even |
| भृते | भृत (√भृ+क्त, ७.१) | filled |
| गणनादरिद्रैः | गणना-दरिद्र (३.३) | which are poor in counting (innumerable) |
| तन्वी | तन्वी (१.१) | the slender one |
| न | न | not |
| सा | तद् (१.१) | she |
| हृदयबन्धम् | हृदय-बन्ध (२.१) | attachment of the heart |
| अवाप | अवाप (अव√आप् कर्तरि लिट् (परस्मै.) प्र.पु. एक.) | obtained |
| भूपे | भूप (७.१) | in the king |
| दैवे | दैव (७.१) | when fate |
| निरुन्धति | निरुन्धत् (नि√रुध्+शतृ, ७.१) | obstructs |
| निबन्धनतां | निबन्धनता (२.१) | the state of being a cause |
| वहन्ति | वहन्ति (√वह् कर्तरि लट् (परस्मै.) प्र.पु. बहु.) | bear |
| हन्त | हन्त | alas! |
| प्रयासपरुषाणि | प्रयास-परुष (१.३) | harsh with effort |
| न | न | not |
| पौरुषाणि | पौरुष (१.३) | human endeavors |
छन्दः
वसन्ततिलका [१४: तभजजगग]
छन्दोविश्लेषणम्
| १ | २ | ३ | ४ | ५ | ६ | ७ | ८ | ९ | १० | ११ | १२ | १३ | १४ |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| त | स्मि | न्गु | णै | र | पि | भृ | ते | ग | ण | ना | द | रि | द्रैः |
| त | न्वी | न | सा | हृ | द | य | ब | न्ध | म | वा | प | भू | पे |
| दै | वे | नि | रु | न्ध | ति | नि | ब | न्ध | न | तां | व | ह | न्ति |
| ह | न्त | प्र | या | स | प | रु | षा | णि | न | पौ | रु | षा | णि |
| त | भ | ज | ज | ग | ग | ||||||||
Other texts to read
About
Sanskrit Sahitya is a free, open-access digital library of classical Sanskrit literature with AI-powered tools and translations.