दीनेषु सत्स्वपि कृताफलवित्तरक्षैः
यक्षैरदर्शि न मुखं त्रपयैव भैम्याम् ।
ते जानते स्म सुरशाखिपतिव्रतां किं
तां कल्पवीरुधमधिक्षिति नावतीर्णाम् ॥

अन्वयः AI दीनेषु सत्सु अपि कृताफलवित्तरक्षैः यक्षैः त्रपया एव भैम्याम् मुखं न अदर्शि । ते ताम् अधिक्षिति न अवतीर्णाम् सुरशाखिपतिव्रतां कल्पवीरुधं किं न जानते स्म?

Summary AI Even though there were needy people, the Yakshas, whose efforts to protect their wealth had been fruitless, did not show their faces to Damayanti out of sheer shame. Did they not know her to be the wish-fulfilling creeper, devoted to her celestial tree (husband), who had not descended to earth?

पदच्छेदः AI

दीनेषु	दीन (७.३)	the needy
सत्सु	सत् (√अस्+शतृ, ७.३)	being present
अपि	अपि	although
कृत	कृत (√कृ+क्त)	made
अफल	अफल	fruitless
वित्त	वित्त	wealth
रक्षैः	रक्षा (३.३)	whose protection
यक्षैः	यक्ष (३.३)	by the Yakshas
अदर्शि	अदर्शि (√दृश् भावकर्मणोः लुङ् (आत्मने.) प्र.पु. एक.)	was shown
न	न	not
मुखम्	मुख (१.१)	face
त्रपया	त्रपा (३.१)	with shame
एव	एव	only
भैम्याम्	भैमी (७.१)	to Damayanti
ते	तद् (१.३)	they
जानते	जानते (√ज्ञा कर्तरि लट् (आत्मने.) प्र.पु. बहु.)	know
स्म	स्म	(makes it past tense)
सुरशाखि	सुरशाखिन्	celestial tree
पतिव्रताम्	पतिव्रता (२.१)	devoted to her husband
किम्	किम्	what
ताम्	तद् (२.१)	her
कल्प	कल्प	wish-fulfilling
वीरुधम्	वीरुध् (२.१)	creeper
अधिक्षिति	अधिक्षिति	on earth
न	न	not
अवतीर्णाम्	अवतीर्णा (अव√तॄ+क्त, २.१)	descended

छन्दः वसन्ततिलका [१४: तभजजगग]

छन्दोविश्लेषणम्

१	२	३	४	५	६	७	८	९	१०	११	१२	१३	१४
दी	ने	षु	स	त्स्व	पि	कृ	ता	फ	ल	वि	त्त	र	क्षैः
य	क्षै	र	द	र्शि	न	मु	खं	त्र	प	यै	व	भै	म्याम्
ते	जा	न	ते	स्म	सु	र	शा	खि	प	ति	व्र	तां	किं
तां	क	ल्प	वी	रु	ध	म	धि	क्षि	ति	ना	व	ती	र्णाम्
त			भ			ज			ज			ग	ग

Other texts to read

भट्टिकाव्यम् भट्टिः

रघुवंशम् कालिदासः

About

Resources

Connect