वाराणसी निविशते न वसुंधरायां
तत्र स्थितिर्मखभुजां भुवने निवासः ।
तत्तीर्थमुक्तवपुषामत एव मुक्तिः
स्वर्गात्परं पदमुदेतु मुदे तु कीदृक् ॥

अन्वयः AI वाराणसी वसुंधरायाम् न निविशते । तत्र स्थितिः (एव) भुवने निवासः (अस्ति) । मखभुजाम् (अपि तत्रैव स्थितिः) । अतः एव तत्तीर्थमुक्तवपुषाम् मुक्तिः (भवति) । स्वर्गात् परम् पदम् उदेतु, (किन्तु) मुदे तु कीदृक् (भवेत्)?

Summary AI Varanasi is not situated on the earth; residing there is like dwelling in heaven itself, even for the gods. Therefore, for those who give up their bodies at its sacred waters, liberation is certain. A state beyond heaven may arise, but what kind of joy could it possibly offer in comparison?

पदच्छेदः AI

वाराणसी	वाराणसी (१.१)	Varanasi
निविशते	निविशते (नि√विश् कर्तरि लट् (आत्मने.) प्र.पु. एक.)	is situated
न	न	not
वसुंधरायाम्	वसुंधरा (७.१)	on the earth
तत्र	तत्र	there
स्थितिः	स्थिति (१.१)	residence
मखभुजाम्	मखभुज् (६.३)	of the gods
भुवने	भुवन (७.१)	in the world/heaven
निवासः	निवास (१.१)	abode
तत्तीर्थमुक्तवपुषाम्	तद्–तीर्थ–मुक्त (√मुच्+क्त)–वपुस् (६.३)	of those who have given up their bodies at its sacred waters
अतः	अतः	therefore
एव	एव	indeed
मुक्तिः	मुक्ति (१.१)	liberation
स्वर्गात्	स्वर्ग (५.१)	than heaven
परम्	पर (१.१)	higher
पदम्	पद (१.१)	state
उदेतु	उदेतु (उद्√इ कर्तरि लोट् (परस्मै.) प्र.पु. एक.)	may arise
मुदे	मुद् (४.१)	for joy
तु	तु	but
कीदृक्	कीदृश् (१.१)	of what kind

छन्दः वसन्ततिलका [१४: तभजजगग]

छन्दोविश्लेषणम्

१	२	३	४	५	६	७	८	९	१०	११	१२	१३	१४
वा	रा	ण	सी	नि	वि	श	ते	न	व	सुं	ध	रा	यां
त	त्र	स्थि	ति	र्म	ख	भु	जां	भु	व	ने	नि	वा	सः
त	त्ती	र्थ	मु	क्त	व	पु	षा	म	त	ए	व	मु	क्तिः
स्व	र्गा	त्प	रं	प	द	मु	दे	तु	मु	दे	तु	की	दृक्
त			भ			ज			ज			ग	ग

Other texts to read

भट्टिकाव्यम् भट्टिः

रघुवंशम् कालिदासः

About

Resources

Connect