तस्मादियं क्षितिपतिक्रमगम्यमान-
मध्वानमैक्षत नृपादवतारिताक्षी ।
तद्भावबोधबुधतां निजचेष्टयैव
व्याचक्षते स्म शिबिकानयने नियुक्ताः ॥

अन्वयः AI तस्मात्, नृपात् अवतारिताक्षी इयम् क्षितिपतिक्रमगम्यमानम् अध्वानम् ऐक्षत । शिबिकानयने नियुक्ताः निजचेष्टया एव तद्भावबोधबुधताम् व्याचक्षते स्म ।

Summary AI Therefore, Damayanti, having lowered her eyes from that king, gazed at the path being traversed by the steps of the other kings. The palanquin bearers, by their own actions (of moving towards him), revealed their cleverness in understanding her feelings.

पदच्छेदः AI

तस्मात्	तद् (५.१)	therefore
इयम्	इदम् (१.१)	she
क्षितिपतिक्रमगम्यमानम्	क्षितिपति–क्रम–गम्यमान (√गम्+यक्+शानच्, २.१)	being traversed by the steps of the kings
अध्वानम्	अध्वन् (२.१)	the path
ऐक्षत	ऐक्षत (√ईक्ष् कर्तरि लङ् (आत्मने.) प्र.पु. एक.)	gazed at
नृपात्	नृप (५.१)	from the king
अवतारिताक्षी	अवतारित (अव√तॄ+णिच्+क्त)–अक्षि (१.१)	she whose eyes were lowered
तद्भावबोधबुधताम्	तद्–भाव–बोध–बुधता (२.१)	the cleverness in understanding her feelings
निजचेष्टया	निज–चेष्टा (३.१)	by their own action
एव	एव	itself
व्याचक्षते	व्याचक्षते (वि+आ√चक्ष् कर्तरि लट् (आत्मने.) प्र.पु. बहु.)	explained
स्म	स्म	(makes past tense)
शिबिकानयने	शिबिका–नयन (७.१)	in the carrying of the palanquin
नियुक्ताः	नियुक्त (नि√युज्+क्त, १.३)	the appointed (bearers)

छन्दः वसन्ततिलका [१४: तभजजगग]

छन्दोविश्लेषणम्

१	२	३	४	५	६	७	८	९	१०	११	१२	१३	१४
त	स्मा	दि	यं	क्षि	ति	प	ति	क्र	म	ग	म्य	मा	न
म	ध्वा	न	मै	क्ष	त	नृ	पा	द	व	ता	रि	ता	क्षी
त	द्भा	व	बो	ध	बु	ध	तां	नि	ज	चे	ष्ट	यै	व
व्या	च	क्ष	ते	स्म	शि	बि	का	न	य	ने	नि	यु	क्ताः
त			भ			ज			ज			ग	ग

Other texts to read

भट्टिकाव्यम् भट्टिः

रामायणम् वाल्मीकिः

About

Resources

Connect