प्रियावियोगक्वथितादिवैला-
च्चन्द्राच्च राहुग्रहपीडितात्ते ।
ध्माताद्भवेन स्मरतोऽपि सारैः
स्वं कल्पयन्ति स्म नलानुकल्पम् ॥

अन्वयः AI ते प्रिया-वियोग-क्वथितात् ऐलात् इव, राहु-ग्रह-पीडितात् चन्द्रात् च, भवेन ध्मातात् स्मरतः अपि सारैः स्वम् नल-अनुकल्पम् कल्पयन्ति स्म ।

Summary AI Those kings, with their best qualities, fashioned themselves as substitutes for Nala, drawing comparisons to Pururavas tormented by separation from his beloved, the moon afflicted by Rahu's eclipse, and even Kamadeva who was incinerated by Shiva.

पदच्छेदः AI

प्रियावियोगक्वथितात्	प्रिया–वियोग–क्वथित (५.१)	from one boiled by separation from his beloved
इव	इव	like
ऐलात्	ऐल (५.१)	from Aila (Pururavas)
चन्द्रात्	चन्द्र (५.१)	from the moon
च	च	and
राहुग्रहपीडितात्	राहु–ग्रह–पीडित (५.१)	from one afflicted by the seizure of Rahu
ते	तद् (१.३)	they
ध्मातात्	ध्मात (√ध्मा+क्त, ५.१)	from one who was burnt
भवेन	भव (३.१)	by Bhava (Shiva)
स्मरतः	स्मर (५.१)	from Smara (Kamadeva)
अपि	अपि	also
सारैः	सार (३.३)	with their essential qualities
स्वम्	स्व (२.१)	themselves
कल्पयन्ति	कल्पयन्ति (√कॢप् +णिच् कर्तरि लट् (परस्मै.) प्र.पु. बहु.)	fashioned
स्म	स्म	(makes it past tense)
नलानुकल्पम्	नल–अनुकल्प (२.१)	as a substitute for Nala

छन्दः उपजातिः [११]

छन्दोविश्लेषणम्

१	२	३	४	५	६	७	८	९	१०	११
प्रि	या	वि	यो	ग	क्व	थि	ता	दि	वै	ला
च्च	न्द्रा	च्च	रा	हु	ग्र	ह	पी	डि	ता	त्ते
ध्मा	ता	द्भ	वे	न	स्म	र	तो	ऽपि	सा	रैः
स्वं	क	ल्प	य	न्ति	स्म	न	ला	नु	क	ल्पम्

Other texts to read

कुमारसंभवम् कालिदासः

किरातार्जुनीयम् भारविः

About

Resources

Connect