रम्भादिलोभात्कृतकर्मभिर्मा
शून्यैव भूर्भूत्सुरभूमिपान्थैः ।
इत्येतयालोपि दिवोऽपि पुंसां
वैमत्यमत्यप्सरसा रसायाम् ॥

अन्वयः AI "रम्भा आदि लोभात् कृत कर्मभिः सुर भूमि पान्थैः भूः शून्या एव मा भूत्" इति (विचार्य) रसायाम् अति अप्सरसा एतया दिवः अपि पुंसाम् वैमत्यम् आलोपि ।

Summary AI By her presence on earth, this lady, who surpasses the Apsaras, has erased any preference men might have for heaven. They now think, "Let not the earth become empty of those who, desiring Rambha and other celestial nymphs, perform sacrifices to travel to the land of the gods."

पदच्छेदः AI

रम्भादिलोभात्	रम्भा–आदि–लोभ (५.१)	due to desire for Rambha and others
कृतकर्मभिः	कृत (√कृ+क्त)–कर्मन् (३.३)	by those who have performed deeds
मा	मा	let not
शून्या	शून्य (१.१)	empty
एव	एव	indeed
भूः	भू (१.१)	the earth
भूत्	भूत् (√भू कर्तरि लुङ् (परस्मै.) प्र.पु. एक.)	become
सुरभूमिपान्थैः	सुर–भूमि–पान्थ (३.३)	by the travelers to the land of gods
इति	इति	thus
एतया	एतद् (३.१)	by this one
आलोपि	आलोपि (आ√लुप् भावकर्मणोः लुङ् (आत्मने.) प्र.पु. एक.)	was erased
दिवः	दिव् (६.१)	of heaven
अपि	अपि	even
पुंसाम्	पुंस् (६.३)	of men
वैमत्यम्	वैमत्य (१.१)	preference
अत्यप्सरसा	अति–अप्सरस् (३.१)	by one surpassing the Apsaras
रसायाम्	रसा (७.१)	on the earth

छन्दः इन्द्रवज्रा [११: ततजगग]

छन्दोविश्लेषणम्

१	२	३	४	५	६	७	८	९	१०	११
र	म्भा	दि	लो	भा	त्कृ	त	क	र्म	भि	र्मा
शू	न्यै	व	भू	र्भू	त्सु	र	भू	मि	पा	न्थैः
इ	त्ये	त	या	लो	पि	दि	वो	ऽपि	पुं	सां
वै	म	त्य	म	त्य	प्स	र	सा	र	सा	याम्
त			त			ज			ग	ग

Other texts to read

कुमारसंभवम् कालिदासः

भट्टिकाव्यम् भट्टिः

About

Resources

Connect