स्मरार्धचन्द्रेषुनिभे क्रशीयसां
स्फुटं पलाशेऽध्वजुषां पलाशनात् ।
स वृन्तमालोकत खण्डमन्वितं
वियोगिहृत्खण्डिनि कालखण्डजम् ॥

अन्वयः AI सः वियोगि-हृत्-खण्डिनि, पलाश-अनात् क्रशीयसाम् अध्व-जुषाम् स्मर-अर्धचन्द्र-इषु-निभे पलाशे स्फुटम् काल-खण्ड-जम् खण्डम् अन्वितम् वृन्तम् आलोकत् ।

Summary AI On the Palasha tree, which breaks the hearts of separated lovers, he saw the flower's stalk. It resembled Kamadeva's crescent-shaped arrow, and its dark, curved form looked as if made of iron. This was especially poignant for the emaciated travellers who, forgoing meat (palāśa), survived by eating leaves (palāśa).

पदच्छेदः AI

स्मर	स्मर	of Kama
अर्धचन्द्र	अर्धचन्द्र	crescent-moon
इषु	इषु	arrow
निभे	निभ (७.१)	resembling
क्रशीयसाम्	क्रशीयस् (६.३)	of the very emaciated
स्फुटम्	स्फुटम्	clearly
पलाशे	पलाश (७.१)	on the Palasha tree
अध्वजुषाम्	अध्वजुष् (६.३)	of the travellers
पलाशनात्	पलाश–अनात् (५.१)	from eating leaves
सः	तद् (१.१)	he
वृन्तम्	वृन्त (२.१)	the stalk
आलोकत	आलोकत (आ√लोक् कर्तरि लङ् (आत्मने.) प्र.पु. एक.)	saw
खण्डम्	खण्ड (२.१)	curved
अन्वितम्	अन्वित (अनु√इ+क्त, २.१)	attached
वियोगि	वियोगिन्	of separated lovers
हृत्	हृद्	hearts
खण्डिनि	खण्डिन् (७.१)	on the breaker
कालखण्डजम्	कालखण्ड–ज (२.१)	made of iron

छन्दः वंशस्थम् [१२: जतजर]

छन्दोविश्लेषणम्

१	२	३	४	५	६	७	८	९	१०	११	१२
स्म	रा	र्ध	च	न्द्रे	षु	नि	भे	क्र	शी	य	सां
स्फु	टं	प	ला	शे	ऽध्व	जु	षां	प	ला	श	नात्
स	वृ	न्त	मा	लो	क	त	ख	ण्ड	म	न्वि	तं
वि	यो	गि	हृ	त्ख	ण्डि	नि	का	ल	ख	ण्ड	जम्
ज			त			ज			र

Other texts to read

किरातार्जुनीयम् भारविः

भट्टिकाव्यम् भट्टिः

About

Resources

Connect