वियोगिनीमैक्षत दाडिमीमसौ
प्रियस्मृतेः स्पष्टमुदीतकण्टकाम् ।
फलस्तनस्थानविदीर्णरागिहृ-
द्विशच्छुकास्यस्मरकिंशुकाशुगाम् ॥
वियोगिनीमैक्षत दाडिमीमसौ
प्रियस्मृतेः स्पष्टमुदीतकण्टकाम् ।
फलस्तनस्थानविदीर्णरागिहृ-
द्विशच्छुकास्यस्मरकिंशुकाशुगाम् ॥
प्रियस्मृतेः स्पष्टमुदीतकण्टकाम् ।
फलस्तनस्थानविदीर्णरागिहृ-
द्विशच्छुकास्यस्मरकिंशुकाशुगाम् ॥
अन्वयः
AI
असौ प्रिय-स्मृतेः स्पष्टम् उदीत-कण्टकाम्, फल-स्तन-स्थान-विदीर्ण-रागि-हृत्-विशत्-शुक-आस्य-स्मर-किंशुक-आशुगाम् वियोगिनीम् दाडिमीम् ऐक्षत ।
Summary
AI
He saw the pomegranate tree as a woman separated from her lover. Her thorns were like goosebumps clearly risen from the memory of her beloved. A parrot's beak pecking a red, burst-open fruit—resembling a wounded heart at her breast—looked like one of Kamadeva's Kimshuka-flower arrows piercing her.
पदच्छेदः
AI
| वियोगिनीम् | वियोगिनी (२.१) | a woman in separation |
| ऐक्षत | ऐक्षत (√ईक्ष् कर्तरि लङ् (आत्मने.) प्र.पु. एक.) | he saw |
| दाडिमीम् | दाडिमी (२.१) | the pomegranate tree |
| असौ | अदस् (१.१) | he |
| प्रियस्मृतेः | प्रिय–स्मृति (५.१) | from the memory of her beloved |
| स्पष्टम् | स्पष्टम् | clearly |
| उदीतकण्टकाम् | उदीत (उद्√इ+क्त)–कण्टक (२.१) | with thorns (goosebumps) risen |
| फल | फल | fruit |
| स्तन | स्तन | breast |
| स्थान | स्थान | place |
| विदीर्ण | विदीर्ण (वि√दृ+क्त) | torn open |
| रागि | रागिन् | lover's |
| हृद् | हृद् | heart |
| विशत् | विशत् (√विश्+शतृ) | entering |
| शुक | शुक | parrot's |
| आस्य | आस्य | beak |
| स्मर | स्मर | Kama's |
| किंशुक | किंशुक | Kimshuka-flower |
| आशुगाम् | आशुग (२.१) | arrow |
छन्दः
वंशस्थम् [१२: जतजर]
छन्दोविश्लेषणम्
| १ | २ | ३ | ४ | ५ | ६ | ७ | ८ | ९ | १० | ११ | १२ |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| वि | यो | गि | नी | मै | क्ष | त | दा | डि | मी | म | सौ |
| प्रि | य | स्मृ | तेः | स्प | ष्ट | मु | दी | त | क | ण्ट | काम् |
| फ | ल | स्त | न | स्था | न | वि | दी | र्ण | रा | गि | हृ |
| द्वि | श | च्छु | का | स्य | स्म | र | किं | शु | का | शु | गाम् |
| ज | त | ज | र | ||||||||
Other texts to read
About
Sanskrit Sahitya is a free, open-access digital library of classical Sanskrit literature with AI-powered tools and translations.