किमन्यदद्यापि यदस्त्रतापितः
पितामहो वारिजमाश्रयत्यहो ।
स्मरं तनुच्छायतया तमात्मनः
शशाक शङ्के स न लङ्घितुं नलः ॥

अन्वयः AI अहो ! किम् अन्यत् ? यत्-अस्त्र-तापितः पितामहः अद्य अपि वारिजम् आश्रयति । शङ्के, सः नलः आत्मनः तनु-च्छायतया तम् स्मरम् लङ्घितुम् न शशाक ।

Summary AI Oh, what more can be said? Even today, the great father Brahma, tormented by Kama's weapon, takes refuge in a lotus. I suppose that Nala was unable to overcome that Kama because Kama's handsome form resembled his own.

पदच्छेदः AI

किम्	किम् (१.१)	what
अन्यत्	अन्य (१.१)	else
अद्य	अद्य	today
अपि	अपि	even
यत्-अस्त्र-तापितः	यद्–अस्त्र–तापित (√तप्+णिच्+क्त, १.१)	tormented by whose weapon
पितामहः	पितामह (१.१)	the grandfather (Brahma)
वारिजम्	वारिज (२.१)	the lotus
आश्रयति	आश्रयति (आ√श्रि कर्तरि लट् (परस्मै.) प्र.पु. एक.)	takes refuge in
अहो	अहो	Oh!
स्मरम्	स्मर (२.१)	Kama
तनु-च्छायतया	तनु–छाया–ता (३.१)	due to the resemblance of his form
तम्	तद् (२.१)	that
आत्मनः	आत्मन् (६.१)	to his own
शशाक	शशाक (√शक् कर्तरि लिट् (परस्मै.) प्र.पु. एक.)	was able
शङ्के	शङ्के (√शङ्क् कर्तरि लट् (आत्मने.) उ.पु. एक.)	I think
सः	तद् (१.१)	he
न	न	not
लङ्घितुम्	लङ्घितुम् (√लङ्घ्+तुमुन्)	to overcome
नलः	नल (१.१)	Nala

छन्दः वंशस्थम् [१२: जतजर]

छन्दोविश्लेषणम्

१	२	३	४	५	६	७	८	९	१०	११	१२
कि	म	न्य	द	द्या	पि	य	द	स्त्र	ता	पि	तः
पि	ता	म	हो	वा	रि	ज	मा	श्र	य	त्य	हो
स्म	रं	त	नु	च्छा	य	त	या	त	मा	त्म	नः
श	शा	क	श	ङ्के	स	न	ल	ङ्घि	तुं	न	लः
ज			त			ज			र

Other texts to read

कुमारसंभवम् कालिदासः

योगवासिष्ठम् वाल्मीकिः

About

Resources

Connect