महीभृतस्तस्य च मन्मथश्रिया
निजस्य चित्तस्य च तं प्रतीच्छया ।
द्विधा नृपे तत्र जगत्त्रयीभुवां
नतभ्रुवां मन्मथविभ्रमोऽभवत् ॥

अन्वयः AI तत्र नृपे, जगत्-त्रयी-भुवाम् नत-भ्रुवाम् मन्मथ-विभ्रमः तस्य महीभृतः मन्मथ-श्रिया च, तम् प्रति निजस्य चित्तस्य इच्छया च, द्विधा अभवत् ।

Summary AI The amorous agitation of the beautiful women of the three worlds towards that king arose in two ways: firstly, from his own Cupid-like splendor, and secondly, from their own minds' desire for him.

पदच्छेदः AI

महीभृतः	महीभृत् (६.१)	of the king
तस्य	तद् (६.१)	his
च	च	and
मन्मथश्रिया	मन्मथ–श्री (३.१)	by the Cupid-like splendor
निजस्य	निज (६.१)	of their own
चित्तस्य	चित्त (६.१)	of the mind
च	च	and
तं	तद् (२.१)	him
प्रतीच्छया	प्रति–इच्छा (३.१)	by the desire towards
द्विधा	द्विधा	in two ways
नृपे	नृप (७.१)	in that king
तत्र	तत्र	in that matter
जगत्त्रयीभुवां	जगत्–त्रयी–भू (६.३)	of the women of the three worlds
नतभ्रुवां	नत–भ्रू (६.३)	of those with curved eyebrows
मन्मथविभ्रमः	मन्मथ–विभ्रम (१.१)	the amorous agitation
अभवत्	अभवत् (अ√भू कर्तरि लङ् (परस्मै.) प्र.पु. एक.)	arose

छन्दः वंशस्थम् [१२: जतजर]

छन्दोविश्लेषणम्

१	२	३	४	५	६	७	८	९	१०	११	१२
म	ही	भृ	त	स्त	स्य	च	म	न्म	थ	श्रि	या
नि	ज	स्य	चि	त्त	स्य	च	तं	प्र	ती	च्छ	या
द्वि	धा	नृ	पे	त	त्र	ज	ग	त्त्र	यी	भु	वां
न	त	भ्रु	वां	म	न्म	थ	वि	भ्र	मो	ऽभ	वत्
ज			त			ज			र

Other texts to read

योगवासिष्ठम् वाल्मीकिः

महाभारतम् वेदव्यासः

About

Resources

Connect