विभज्य मेरुर्न यदर्थिसात्कृतो
न सिन्धुरुत्सर्गजलव्ययैर्मरुः ।
अमानि तत्तेन निजायशोयुगं
द्विफालबद्धाश्चिकुराः शिरः स्थितम् ॥
विभज्य मेरुर्न यदर्थिसात्कृतो
न सिन्धुरुत्सर्गजलव्ययैर्मरुः ।
अमानि तत्तेन निजायशोयुगं
द्विफालबद्धाश्चिकुराः शिरः स्थितम् ॥
न सिन्धुरुत्सर्गजलव्ययैर्मरुः ।
अमानि तत्तेन निजायशोयुगं
द्विफालबद्धाश्चिकुराः शिरः स्थितम् ॥
अन्वयः
AI
यत् मेरुः विभज्य न अर्थिसात्कृतः, (यत्) सिन्धुः उत्सर्गजलव्ययैः मरुः न (कृतः), तत् तेन शिरः स्थितम् द्विफालबद्धाः चिकुराः (इव) निज-अयशः-युगम् अमानि।
Summary
AI
Because he did not divide Mount Meru and give it to supplicants, and did not turn the ocean into a desert by using its water for donations, he considered these two failures as a pair of disgraces. He imagined them situated on his head like locks of hair parted in the middle.
पदच्छेदः
AI
| विभज्य | विभज्य (वि√भज्+ल्यप्) | having divided |
| मेरुः | मेरु (१.१) | Mount Meru |
| न | न | not |
| यत् | यत् | because |
| अर्थिसात्कृतः | अर्थिसात्कृत (√कृ+च्वि+क्त, १.१) | made over to supplicants |
| न | न | not |
| सिन्धुः | सिन्धु (१.१) | the ocean |
| उत्सर्गजलव्ययैः | उत्सर्ग–जल–व्यय (३.३) | by the expenditure of the water of donation |
| मरुः | मरु (१.१) | a desert |
| अमानि | अमानि (√मन् भावकर्मणोः लुङ् (आत्मने.) प्र.पु. एक.) | was considered |
| तत् | तत् | therefore |
| तेन | तद् (३.१) | by him |
| निजायशोयुगम् | निज–अयशस्–युग (२.१) | his own pair of disgraces |
| द्विफालबद्धाः | द्वि–फाल–बद्ध (१.३) | parted in two and bound |
| चिकुराः | चिकुर (१.३) | locks of hair |
| शिरः | शिरस् (७.१) | on the head |
| स्थितम् | स्थित (√स्था+क्त, २.१) | situated |
छन्दः
वंशस्थम् [१२: जतजर]
छन्दोविश्लेषणम्
| १ | २ | ३ | ४ | ५ | ६ | ७ | ८ | ९ | १० | ११ | १२ |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| वि | भ | ज्य | मे | रु | र्न | य | द | र्थि | सा | त्कृ | तो |
| न | सि | न्धु | रु | त्स | र्ग | ज | ल | व्य | यै | र्म | रुः |
| अ | मा | नि | त | त्ते | न | नि | जा | य | शो | यु | गं |
| द्वि | फा | ल | ब | द्धा | श्चि | कु | राः | शि | रः | स्थि | तम् |
| ज | त | ज | र | ||||||||
About
Sanskrit Sahitya is a free, open-access digital library of classical Sanskrit literature with AI-powered tools and translations.