तामायुष्मान्मम च वचनादात्मना चोपकर्तुं
ब्रूयादेवं तव सहचरो रामगिर्याश्रमस्थः ।
अव्यापन्नः कुशलमबले पृच्छति त्वां वियुक्तः
पूर्वाशास्यं सुलभविपदां प्राणिनामेतदेव ॥

अन्वयः AI आयुष्मान्! ताम् मम वचनात् आत्मना च उपकर्तुं ब्रूयात् - 'अबल! तव सह-चरः रामगिरि-आश्रम-स्थः वियुक्तः अव्यापन्नः त्वां कुशलं पृच्छति, सुलभ-विपदां प्राणिनाम् एतत् एव पूर्व-आशास्यम्' इति ।

Summary AI O long-lived one, for my sake and your own kindness, tell her: "O lady, your companion, staying at the hermitage of Rāmagiri, though separated, is alive and asks after your welfare. For living beings prone to misfortunes, this is the first thing to be desired."

सारांश AI उससे कहना कि तुम्हारा साथी रामगिरि आश्रम में जीवित है और तुम्हारा कुशल-क्षेम पूछता है। संकट में घिरे प्राणियों के लिए सबसे पहले यही पूछना उचित होता है।

वल्लभदेवः आयुष्मान्भवान्मदीयेन वचमा स्वयं चोपकर्तुं तामित्थं ब्रूयाद्वदेत् । यथा तव सहचरः पतिश्चित्रकूटासीनोऽव्यापन्नो जीवस्त्वां कुशलं पृच्छतीति । किमित्युभयगतकुशलकथनमेवादावित्याह । यस्मात्सुप्रापवि पत्तीनां शरीरिणामेतदेव पूर्वाशास्यं प्रथमाकाङ्क्षणीयं यत्स्वास्थ्यं नाम । आयुष्मानिति वचने कर्तृपदं न त्वामन्त्रणम् । ब्रूयादिति प्रथमपुरुषप्रयोगात् । आशास्यशब्देऽनुपसर्गाधिकारादेतिस्तुशासव्रिति क्यवभावः ॥

पदच्छेदः AI

ताम्	तद् (२.१)	to her
आयुष्मान्	आयुष्मत् (१.१)	O long-lived one
मम	अस्मद् (६.१)	my
च	च	and
वचनात्	वचन (५.१)	from the words
आत्मना	आत्मन् (३.१)	by yourself
च	च	and
उपकर्तुम्	उपकर्तुम् (उप√कृ+तुमुन्)	to oblige
ब्रूयात्	ब्रूयात् (√ब्रू कर्तरि विधिलिङ् (परस्मै.) प्र.पु. एक.)	should say
एवम्	एवम्	thus
तव	युष्मद् (६.१)	your
सहचरः	सहचर (१.१)	companion
रामगिर्याश्रमस्थः	रामगिरि–आश्रम–स्थ (१.१)	dwelling in the hermitages of Ramagiri
अव्यापन्नः	अव्यापन्न (अ+वि+आ√पद्+क्त, १.१)	is safe
कुशलम्	कुशल (२.१)	of the welfare
अबले	अबला (८.१)	O gentle lady
पृच्छति	पृच्छति (√प्रछ् कर्तरि लट् (परस्मै.) प्र.पु. एक.)	asks
त्वाम्	युष्मद् (२.१)	you
वियुक्तः	वियुक्त (वि√युज्+क्त, १.१)	though separated
पूर्वम्	पूर्वम्	first
आशास्यम्	आशास्य (आ√शंस्+ण्यत्, १.१)	to be hoped for
सुलभविपदां	सुलभ–विपद् (६.३)	for those prone to misfortune
प्राणिनाम्	प्राणिन् (६.३)	for living beings
एतत्	एतद् (१.१)	this
एव	एव	very thing

छन्दः मन्दाक्रान्ता [१७: मभनततगग]

छन्दोविश्लेषणम्

१	२	३	४	५	६	७	८	९	१०	११	१२	१३	१४	१५	१६	१७
ता	मा	यु	ष्मा	न्म	म	च	व	च	ना	दा	त्म	ना	चो	प	क	र्तुं
ब्रू	या	दे	वं	त	व	स	ह	च	रो	रा	म	गि	र्या	श्र	म	स्थः
अ	व्या	प	न्नः	कु	श	ल	म	ब	ले	पृ	च्छ	ति	त्वां	वि	यु	क्तः
पू	र्वा	शा	स्यं	सु	ल	भ	वि	प	दां	प्रा	णि	ना	मे	त	दे	व
म			भ			न			त			त			ग	ग

Other texts to read

हंसदूतम् रूपगोस्वामी

ऋतुसंहारम् कालिदासः

About

Resources

Connect