तस्मिन्काले जलद दयिता लब्धनिद्रा यदि स्या-
दन्वास्यैनां स्तनितविमुखो याममात्रं सहस्व
मा भूदस्याः प्रणयिनि मयि स्वप्नलब्धे कथं
चित्सद्यः कण्ठच्युतभुजलताग्रन्थि गाढोपगूढ्-
अम्

अन्वयः AI जलद! तस्मिन् काले दयिता यदि लब्ध-निद्रा स्यात् (तर्हि) एनाम् अन्वास्य स्तनित-विमुखः याम-मात्रं सहस्व । प्रणयिनि मयि कथं चित् स्वप्न-लब्धे अस्याः सद्यः कण्ठ-च्युत-भुज-लता-ग्रन्थि गाढ-उपगूढं मा भूत् ।

Summary AI O Cloud, if my beloved is asleep at that time, wait near her for three hours, refraining from thundering. Let her intense embrace, where her vine-like arms are clasped around my neck as she finds me in a dream, not be suddenly broken.

सारांश AI हे मेघ, यदि वह सो रही हो, तो तुम एक प्रहर तक गर्जन रोककर प्रतीक्षा करना। कहीं ऐसा न हो कि स्वप्न में वह मेरा आलिंगन कर रही हो और तुम्हारी गर्जना से उसका वह सुख भंग हो जाए।

वल्लभदेवः हे जलद तस्मिन्कालेऽर्धरात्रसमये प्रिया चेत्सुप्ता भवेत्तदेनामन्वास्य सेवित्वा त्यक्तगर्जितस्त्वं क्षणमात्रं सहस्व प्रतीक्षेथाः । मा स्म तां बोधयः । किमर्थमित्याह । मयि प्रेयसि कथंचिद्दैवात्स्वप्नासादिते सति तस्या गाढोपगूढं दृढालिङ्गनं सद्यस्तत्क्षणं कण्ठच्युतभुजलताग्रन्थि गलभ्रष्टबाहुवल्लीपाशं मा भूत् । आश्लेषविच्छेदो मा स्म भवदित्यर्थः । नूनं मा मामालिङ्गितमात्मना स्वप्ने द्रक्ष्यति । उपगूढशब्दो भावे । अन्वासनं सेवनम् । यथा । अन्वासितमरुन्धत्या स्वाहयेव हविर्भुजमिति । स्थाणुं तपस्यन्तमधित्यकायाम् । अन्वास्त इति च ॥

पदच्छेदः AI

तस्मिन्	तद् (७.१)	at that
काले	काल (७.१)	time
जलद	जलद (८.१)	O cloud
दयिता	दयिता (१.१)	the beloved
लब्धनिद्रा	लब्ध–निद्रा (१.१)	has fallen asleep
यदि	यदि	if
स्यात्	स्यात् (√अस् कर्तरि विधिलिङ् (परस्मै.) प्र.पु. एक.)	be
अन्वास्य	अन्वास्य (अनु√आस्+ल्यप्)	having waited upon
एनाम्	एनद् (२.१)	her
स्तनितविमुखः	स्तनित–विमुख (१.१)	refraining from thundering
याममात्रम्	याम–मात्र (२.१)	for a watch (3 hours)
सहस्व	सहस्व (√सह् कर्तरि लोट् (आत्मने.) म.पु. एक.)	bear/wait
मा	मा	let not
भूत्	भूत् (√भू कर्तरि लुङ् (परस्मै.) प्र.पु. एक.)	be
अस्याः	इदम् (६.१)	her
प्रणयिनि	प्रणयिन् (७.१)	on the lover
मयि	अस्मद् (७.१)	me
स्वप्नलब्धे	स्वप्न–लब्ध (७.१)	being obtained in a dream
कथं	कथम्	somehow
चित्	चित्
सद्यः	सद्यस्	suddenly
कण्ठच्युतभुजलताग्रन्थि	कण्ठ–च्युत–भुज–लता–ग्रन्थि (१.१)	with the knot of her creeper-like arms slipped from the neck
गाढोपगूढम्	गाढ–उपगूढ (१.१)	tight embrace

छन्दः मन्दाक्रान्ता [१७: मभनततगग]

छन्दोविश्लेषणम्

१	२	३	४	५	६	७	८	९	१०	११	१२	१३	१४	१५	१६	१७
त	स्मि	न्का	ले	ज	ल	द	द	यि	ता	ल	ब्ध	नि	द्रा	य	दि	स्या
द	न्वा	स्यै	नां	स्त	नि	त	वि	मु	खो	या	म	मा	त्रं	स	ह	स्व
मा	भू	द	स्याः	प्र	ण	यि	नि	म	यि	स्व	प्न	ल	ब्धे	क	थं	चि
त्स	द्यः	क	ण्ठ	च्यु	त	भु	ज	ल	ता	ग्र	न्थि	गा	ढो	प	गू	ढम्
म			भ			न			त			त			ग	ग

Other texts to read

ऋतुसंहारम् कालिदासः

हंसदूतम् रूपगोस्वामी

About

Resources

Connect