तन्वी श्यामा शिखरदशना पक्वबिम्बाधरौष्ठी
मध्ये क्षामा चकितहरिणप्रेक्षणी निम्ननाभिः ।
श्रोणीभारादलसगमना स्तोकनम्रा स्तनाभ्यां
या तत्र स्याद्युवतिविषये सृष्टिराद्येव धातुः ॥

अन्वयः AI तत्र या तन्वी श्यामा शिखर-दशना पक्व-बिम्ब-अधर-ओष्ठी मध्ये क्षामा चकित-हरिण-प्रेक्षणी निम्न-नाभिः श्रोणी-भारात् अलस-गमना स्तनाभ्यां स्तोक-नम्रा धातुः आद्या सृष्टिः इव युवति-विषये स्यात्।

Summary AI There you will find a woman, slender and youthful, with sharp teeth and lips like ripe Bimba fruit. She is thin-waisted with a deep navel and moves slowly due to the weight of her hips, slightly bent by her breasts—she is like the Creator’s first masterpiece among women.

सारांश AI वहाँ तुम्हें मेरी पत्नी दिखेगी—दुबली-पतली, सुंदर दाँतों वाली, बिम्बा फल जैसे लाल होंठों वाली और गहरी नाभि वाली। वह विधाता की श्रेष्ठतम रचना जैसी प्रतीत होती है।

वल्लभदेवः तत्र वेश्मनि येवंविधाङ्गनानां भवेत्ता त्वं मम जीवितं द्वितीयं बहिश्चरं जानीथाः । मद्भार्यां बुध्येथाः । कीदृशी । या तन्वी कृशाङ्गी । श्यामैकवारप्रसूता । तरुणीत्यर्थः । शिखरदशना तीक्ष्णदन्ता । पक्वं यद्विम्बफलं तद्वदधरो यस्याः सा । मध्ये क्षामा कृशोदरी । चकितहरिणप्रेक्षणो त्रस्तकुरङ्गनयना । निम्ननाभिरतुन्दिला । श्रोणीभारान्नितम्बभारादलसगमना मन्थरयाता । स्तनाभोगेन च स्तोकं मनाङ्नम्रा नता । किं बहुना । युवतिविषये नारीमध्ये वेधसः आद्या सृष्टिरिव । आदौ ह्यनुद्वेगाद्रम्यं निर्माणं भवति । तां कीदृशीम् । परिमितकथां पेशलभाषिणीम् । मयि सहचरे पत्यौ दूरीभूते दूरस्थिते सति चक्रवाकीमिवैकां केवलाम् । यां च बालाममीषु गाढोत्कण्ठादुःसहेष्वहःसु व्रजत्सु शिशिरदग्धां कमलिनीमिव विरूपां संपन्नां मन्ये जाने । वाशब्द इवार्थे । तां जानीथाः इत्येतदपेक्षयात्र सर्वत्र द्वितीया ॥

पदच्छेदः AI

तन्वी	तन्वी (१.१)	Slender
श्यामा	श्यामा (१.१)	in the prime of youth
शिखरदशना	शिखर–दशन (१.१)	with teeth like jasmine buds
पक्वबिम्बाधरौष्ठी	पक्व-बिम्ब–अधर-ओष्ठ (१.१)	with lips like a ripe Bimba fruit
मध्ये	मध्य (७.१)	at the waist
क्षामा	क्षाम (१.१)	slim
चकितहरिणप्रेक्षणी	चकित-हरिण–प्रेक्षण (१.१)	with eyes like a startled doe
निम्ननाभिः	निम्न–नाभि (१.१)	with a deep navel
श्रोणीभारात्	श्रोणी–भार (५.१)	due to the weight of her hips
अलसगमना	अलस–गमन (१.१)	with a slow gait
स्तोकनम्रा	स्तोक–नम्र (१.१)	slightly bent
स्तनाभ्याम्	स्तन (३.२)	by her breasts
या	यद् (१.१)	she who
तत्र	तत्र	there
स्यात्	स्यात् (√अस् कर्तरि विधिलिङ् (परस्मै.) प्र.पु. एक.)	might be
युवतिविषये	युवति–विषय (७.१)	in the matter of young women
सृष्टिः	सृष्टि (१.१)	the creation
आद्या	आद्य (१.१)	the first
इव	इव	as it were
धातुः	धातृ (६.१)	of the Creator

छन्दः मन्दाक्रान्ता [१७: मभनततगग]

छन्दोविश्लेषणम्

१	२	३	४	५	६	७	८	९	१०	११	१२	१३	१४	१५	१६	१७
त	न्वी	श्या	मा	शि	ख	र	द	श	ना	प	क्व	बि	म्बा	ध	रौ	ष्ठी
म	ध्ये	क्षा	मा	च	कि	त	ह	रि	ण	प्रे	क्ष	णी	नि	म्न	ना	भिः
श्रो	णी	भा	रा	द	ल	स	ग	म	ना	स्तो	क	न	म्रा	स्त	ना	भ्यां
या	त	त्र	स्या	द्यु	व	ति	वि	ष	ये	सृ	ष्टि	रा	द्ये	व	धा	तुः
म			भ			न			त			त			ग	ग

Other texts to read

हंसदूतम् रूपगोस्वामी

ऋतुसंहारम् कालिदासः

About

Resources

Connect