गत्वा सद्यः कलभतनुतां शीघ्रसंपातहेतोः
क्रीडाशैले प्रथमकथिते रम्यसानौ निषण्णः ।
अर्हस्यन्तर्भवनपतितां कर्तुमल्पाल्पभासं
खद्योतालीविलसितनिभां विद्युदुन्मेषदृष्टिम् ॥

अन्वयः AI शीघ्र-संपात-हेतोः सद्यः कलभ-तनुतां गत्वा, प्रथम-कथिते रम्य-सानौ क्रीडा-शैले निषण्णः (त्वं) खद्योत-आली-विलसित-निभां अल्पाल्प-भासं विद्युत्-उन्मेष-दृष्टिं अन्तर्-भवन-पतितां कर्तुं अर्हसि।

Summary AI For a swift entry, assume the size of a young elephant and rest on the beautiful peaks of the previously mentioned pleasure-hill. Then, cast your gaze into the house with a dim flash of lightning, resembling the flickering of a swarm of fireflies.

सारांश AI तुम नन्हा रूप धरकर क्रीड़ा-पर्वत पर बैठना और जुगनू की चमक जैसी अपनी मंद बिजली की दृष्टि घर के भीतर डालना।

वल्लभदेवः ततस्त्वं पूर्वोक्ते रम्यसानौ क्रीडाद्राववस्थितः सन्नस्मद्वेश्माभ्यन्तरपतितां विद्युदुन्मेषदृष्टिं तडिदुद्योतनमेव दृशं कर्तुमर्हसि । यथा तां पश्यसीति भावः । किं कृत्या । तत्क्षणं कलभतनुतामिभशिशुपेलवत्वं क्षिप्रगमनार्थ प्राप्य । महति हि देहे व्यथा जायते । कीदृशीं दृष्टिम् । अल्पाल्पा कृशप्राया भाः कान्तिर्यस्यास्ताम् । अत एव च खद्योताल्या ज्योतिर्मालिश्रेण्या यद्विलसितं स्फुरणं तत्सदृशीम् ॥

पदच्छेदः AI

गत्वा	गत्वा (√गम्+क्त्वा)	Having gone
सद्यः	सद्यस्	at once
कलभतनुताम्	कलभ–तनुता (२.१)	to the state of a young elephant's body
शीघ्रसंपातहेतोः	शीघ्र–संपात–हेतु (५.१)	for the sake of a swift descent
क्रीडाशैले	क्रीडा–शैल (७.१)	on the pleasure-hill
प्रथमकथिते	प्रथम–कथित (√कथित+क्त, ७.१)	previously mentioned
रम्यसानौ	रम्य–सानु (७.१)	on the beautiful peak
निषण्णः	निषण्णः (नि√सद्+क्त, १.१)	seated
अर्हसि	अर्हसि (√अर्ह् कर्तरि लट् (परस्मै.) म.पु. एक.)	you should
अन्तर्भवनपतिताम्	अन्तर्–भवन–पतित (√पतित+क्त, २.१)	fallen inside the house
कर्तुम्	कर्तुम् (√कृ+तुमुन्)	to make/cast
अल्पाल्पभासम्	अल्प-अल्प–भास् (२.१)	having a very faint light
खद्योतालीविलसितनिभां	खद्योत-आली–विलसित–निभ (२.१)	resembling the glimmer of a line of fireflies
विद्युदुन्मेषदृष्टिम्	विद्युत्-उन्मेष–दृष्टि (२.१)	a glance which is a flash of lightning

छन्दः मन्दाक्रान्ता [१७: मभनततगग]

छन्दोविश्लेषणम्

१	२	३	४	५	६	७	८	९	१०	११	१२	१३	१४	१५	१६	१७
ग	त्वा	स	द्यः	क	ल	भ	त	नु	तां	शी	घ्र	सं	पा	त	हे	तोः
क्री	डा	शै	ले	प्र	थ	म	क	थि	ते	र	म्य	सा	नौ	नि	ष	ण्णः
अ	र्ह	स्य	न्त	र्भ	व	न	प	ति	तां	क	र्तु	म	ल्पा	ल्प	भा	सं
ख	द्यो	ता	ली	वि	ल	सि	त	नि	भां	वि	द्यु	दु	न्मे	ष	दृ	ष्टिम्
म			भ			न			त			त			ग	ग

Other texts to read

हंसदूतम् रूपगोस्वामी

ऋतुसंहारम् कालिदासः

About

Resources

Connect