गत्युत्कम्पादलकपतितैर्यत्र मन्दारपुष्पैः
कॢप्तच्छेद्यैः कनककमलैः कर्णविभ्रंशिभिश्च ।
मुक्तालग्नस्तनपरिमलैश्छिन्नसूत्रैश्च हारै-
र्नैशो मार्गः सवितुरुदये सूच्यते कामिनीनाम् ॥

अन्वयः AI यत्र सवितुः उदये कामिनीनां नैशः मार्गः गत्युत्कम्पात् अलक-पतितैः मन्दार-पुष्पैः, कॢप्त-च्छेद्यैः कर्ण-विभ्रंशिभिः कनक-कमलैः च, छिन्न-सूत्रैः मुक्ता-लग्न-स्तन-परिमलैः हारैः च सूच्यते।

Summary AI At sunrise, the nocturnal path of women is indicated by Mandāra flowers fallen from their hair, golden lotuses with cut petals dropped from their ears, and necklaces of pearls whose strings broke, leaving behind the fragrance of their sandalwood-smeared breasts.

सारांश AI प्रातःकाल मार्ग पर गिरे मंदार पुष्पों, स्वर्ण कमलों और टूटे हुए मोतियों के हारों से यक्ष कामिनियों के रात्रि-अभिसार के मार्ग का सहज ही अनुमान लगाया जा सकता है।

वल्लभदेवः वा । कः । स्तनजघनभरेण गत्युत्कम्पात्केशच्युततैर्मन्दारकुसुमैः । कर्णभ्रष्टैश्च कनकललितैः क्लृप्तच्छेद्यै रचितविच्छित्तिविशेषैः । तथा मुक्तामणिषु लग्नः स्तनपरिमलः कुचामोदो येषां तच्छिन्नसूत्रैर्मुक्ताहारैश्च । तदेतेन भ्रष्टाभरणाग्रहणेन समृद्धिरुक्ता । छेदनीयं छेद्यं पत्रलतादि । क्लृप्त शब्दे कृषो रो लः ॥

पदच्छेदः AI

गत्युत्कम्पादलकपतितैः	गति–उत्कम्प–अलक–पतित (√पतित+क्त, ३.३)	by (flowers) fallen from the hair due to the tremor of their gait
यत्र	यत्र	where
मन्दारपुष्पैः	मन्दार–पुष्प (३.३)	by Mandara flowers
कॢप्तच्छेद्यैः	कॢप्त–छेद्य (३.३)	by those used as cut-leaf decorations
कनककमलैः	कनक–कमल (३.३)	by golden lotuses
कर्णविभ्रंशिभिः	कर्ण–विभ्रंशिन् (३.३)	by those slipping from the ears
च	च	and
मुक्तालग्नस्तनपरिमलैः	मुक्ता–लग्न (√लग्न+क्त)–स्तन–परिमल (३.३)	by (pearls) having the fragrance of the breasts clinging to them
छिन्नसूत्रैः	छिन्न (√छिन्न+क्त)–सूत्र (३.३)	with broken strings
च	च	and
हारैः	हार (३.३)	by necklaces
नैशः	नैश (१.१)	night-time
मार्गः	मार्ग (१.१)	path
सवितुः	सवितृ (६.१)	of the sun
उदये	उदय (७.१)	at the rising
सूच्यते	सूच्यते (causative√सूच् भावकर्मणोः लट् (आत्मने.) प्र.पु. एक.)	is indicated
कामिनीनाम्	कामिनी (६.३)	of the amorous women

छन्दः मन्दाक्रान्ता [१७: मभनततगग]

छन्दोविश्लेषणम्

१	२	३	४	५	६	७	८	९	१०	११	१२	१३	१४	१५	१६	१७
ग	त्यु	त्क	म्पा	द	ल	क	प	ति	तै	र्य	त्र	म	न्दा	र	पु	ष्पैः
कॢ	प्त	च्छे	द्यैः	क	न	क	क	म	लैः	क	र्ण	वि	भ्रं	शि	भि	श्च
मु	क्ता	ल	ग्न	स्त	न	प	रि	म	लै	श्छि	न्न	सू	त्रै	श्च	हा	रै
र्नै	शो	मा	र्गः	स	वि	तु	रु	द	ये	सू	च्य	ते	का	मि	नी	नाम्
म			भ			न			त			त			ग	ग

Other texts to read

हंसदूतम् रूपगोस्वामी

ऋतुसंहारम् कालिदासः

About

Resources

Connect