हेमाम्भोजप्रसवि सलिलं मानसस्याददानः
कुर्वन्कामात्क्षणमुखपटप्रीतिमैरावणस्य ।
धुन्वन्वातैः सजलपृषतैः कल्पवृक्षांशुकानि
च्छायाभिन्नः स्फटिकविशदं निर्विशेः पर्वतं तम् ॥

अन्वयः AI हेमाम्भोज-प्रसवि मानसस्य सलिलं आददानः, कामात् ऐरावणस्य क्षण-मुख-पट-प्रीतिं कुर्वन्, सजल-पृषतैः वातैः कल्प-वृक्ष-अंशुकानि धुन्वन्, छाया-भिन्नः (त्वं) स्फटिक-विशदं तं पर्वतं निर्विशेः।

Summary AI Drinking the waters of Mānasa Lake which produce golden lotuses, pleasing Airāvaṇa by acting as a temporary face-cloth, and fluttering the garments of Kalpavṛkṣa trees with your moisture-laden breezes, you should enjoy that crystal-clear mountain while being fragmented by shadows.

सारांश AI मानसरोवर के स्वर्ण-कमलों वाले जल का सेवन करते हुए, ऐरावत के लिए मुख-वस्त्र के समान सुखद बनते हुए और अपनी बूंदों से कल्पवृक्षों के रेशमी वस्त्रों को हिलाते हुए तुम उस स्फटिक पर्वत का आनंद लेना।

वल्लभदेवः छायया प्रतिविम्बेन भिन्नो द्विधाभूतस्त्वं सितमणिनिर्मलं तं पर्वतं निर्विशेरुपभुञ्जीथाः । उपभोगमाह । कीदृशस्त्वम् । हेमाम्भोजानि सुवर्णपद्मानि प्रसूते जनयति यत्तदुदकं मानससंवन्ध्याददानो गृह्णन् । प्रसवोऽत्र गीर्णः । तथा कामात्स्वेच्छात एवैरावणस्य क्षणं मुखपटप्रीतिं कुर्वन् । गजा हि मुखपटेन प्रीयन्ते । सजलपृषतैस्तोयकणयुक्तैरनिलः सुरतरुवासांसि धुन्वन्दोलयन् । धुनोतेः सौवादिकस्य ह्रस्वान्तस्याभ्युपगमाद्धुन्वन्निति रूपम् ॥

पदच्छेदः AI

हेमाम्भोजप्रसवि	हेम–अम्भोज–प्रसविन् (२.१)	producing golden lotuses
सलिलम्	सलिल (२.१)	water
मानसस्य	मानस (६.१)	of Manasa lake
आददानः	आददान (आ√दा+शानच्, १.१)	taking
कुर्वन्	कुर्वत् (√कृ+शतृ, १.१)	doing/making
कामात्	काम (५.१)	playfully/out of desire
क्षणमुखपटप्रीतिम्	क्षण–मुखपट–प्रीति (२.१)	the pleasure of a momentary face-veil
ऐरावणस्य	ऐरावण (६.१)	of Airavata
धुन्वन्	धुन्वत् (√धू+शतृ, १.१)	shaking
वातैः	वात (३.३)	with winds
सजलपृषतैः	सजलपृषत (३.३)	with water droplets
कल्पवृक्षांशुकानि	कल्पवृक्ष–अंशुक (२.३)	the silken garments of Kalpa trees
छायाभिन्नः	छाया–भिन्न (√भिन्न+क्त, १.१)	contrasted by (your dark) shadow
स्फटिकविशदम्	स्फटिक–विशद (२.१)	crystal-clear
निर्विशेः	निर्विशेः (निर्√विश् कर्तरि विधिलिङ् (परस्मै.) म.पु. एक.)	you should enjoy
पर्वतम्	पर्वत (२.१)	mountain
तम्	तद् (२.१)	that

छन्दः मन्दाक्रान्ता [१७: मभनततगग]

छन्दोविश्लेषणम्

१	२	३	४	५	६	७	८	९	१०	११	१२	१३	१४	१५	१६	१७
हे	मा	म्भो	ज	प्र	स	वि	स	लि	लं	मा	न	स	स्या	द	दा	नः
कु	र्व	न्का	मा	त्क्ष	ण	मु	ख	प	ट	प्री	ति	मै	रा	व	ण	स्य
धु	न्व	न्वा	तैः	स	ज	ल	पृ	ष	तैः	क	ल्प	वृ	क्षां	शु	का	नि
च्छा	या	भि	न्नः	स्फ	टि	क	वि	श	दं	नि	र्वि	शेः	प	र्व	तं	तम्
म			भ			न			त			त			ग	ग

Other texts to read

ऋतुसंहारम् कालिदासः

हंसदूतम् रूपगोस्वामी

About

Resources

Connect