तत्र व्यक्तं दृषदि चरणन्यासमर्धेन्दुमौलेः
शश्वत्सिद्धैरुपहृतबलिं भक्तिनम्रः परीयाः ।
यस्मिन्दृष्टे करणविगमादूर्ध्वमुद्धूतपापाः
कल्पन्तेऽस्य स्थिरगणपदप्राप्तये श्रद्दधानाः ॥

अन्वयः AI तत्र शश्वत् सिद्धैः उपहृत-बलिं दृषदि व्यक्तं अर्ध-इन्दु-मौलेः चरण-न्यासं भक्ति-नम्रः परीयाः, यस्मिन् दृष्टे श्रद्धा-धानाः उद्धूत-पापाः करण-विगमात् ऊर्ध्वं अस्य स्थिर-गण-पद-प्राप्तये कल्पन्ते।

Summary AI There, you should circumambulate with devotion the footprint of the moon-crested Lord Śiva imprinted on a rock, which is constantly worshipped by the Siddhas. Upon seeing it, the faithful are cleansed of their sins and are fit to attain a permanent place among Śiva’s attendants after death.

सारांश AI वहाँ पर्वत पर अंकित महादेव के चरणों की भक्तिपूर्वक प्रदक्षिणा करना, जिनकी सिद्ध लोग सदा पूजा करते हैं। उन चरणों के दर्शन मात्र से श्रद्धालु मनुष्य पापमुक्त होकर शिव के गणों का शाश्वत पद प्राप्त कर लेते हैं।

वल्लभदेवः तत्र हिमवति दृषदि शिलायामर्धेन्दुमौलेः शिवस्य व्यक्तं चरणन्यासं प्रकटां पादमुद्रां त्वं भक्त्या प्रणतः परीयाः प्रदक्षिणीकुर्याः । यस्मात्तस्मिन्नवलोकिते क्षपितकिल्बिषाः सन्तः श्रद्दधाना भक्ताः करणविगमादूर्ध्वं देहपातादनन्तरमस्य देवस्य स्थिरगणपदप्राप्तये कल्पन्ते । अनश्वराः प्रमथाः संपद्यन्ते । अत एव सदा सिद्धैर्निवेदितोपहारम् । इन्दोरर्धमर्धेन्दुर्मालौ शेखरे यस्य सोऽर्धेन्दुमौलिः । कलामात्रधारित्वेऽपि संस्थानापेक्षमर्धत्वम् । इणः परिपूर्वस्य लिङः सिपि परीया इति रूपम् । करणानीन्द्रियाणि विद्यन्ते यत्र तत्करणं वपुः । अर्श आदिभ्योऽच् ॥

पदच्छेदः AI

तत्र	तत्र	there
व्यक्तम्	व्यक्त (वि√अञ्ज्+क्त, २.१)	clearly visible
दृषदि	दृषद् (७.१)	on a rock
चरणन्यासम्	चरण–न्यास (२.१)	footprint
अर्धेन्दुमौलेः	अर्ध–इन्दु–मौलि (६.१)	of the one with the crescent moon on his crest (Shiva)
शश्वत्	शश्वत्	always
सिद्धैः	सिद्ध (३.३)	by the Siddhas
उपहृतबलिम्	उपहृत–बलि (२.१)	to which offerings are brought
भक्तिनम्रः	भक्ति–नम्र (१.१)	bowed in devotion
परीयाः	परीयाः (परि√इ कर्तरि विधिलिङ् (परस्मै.) म.पु. एक.)	you should circumambulate
यस्मिन्	यद् (७.१)	which
दृष्टे	दृष्ट (√दृश्+क्त, ७.१)	when seen
करणविगमात्	करण–विगम (५.१)	after the cessation of the senses (death)
ऊर्ध्वम्	ऊर्ध्वम्	afterwards
उद्धूतपापाः	उद्धूत–पाप (१.३)	with sins washed away
कल्पन्ते	कल्पन्ते (√कॢप् कर्तरि लट् (आत्मने.) प्र.पु. बहु.)	become fit for
अस्य	इदम् (६.१)	his (Shiva's)
स्थिरगणपदप्राप्तये	स्थिर–गण–पद–प्राप्ति (४.१)	for attaining the permanent state of a Gana
श्रद्दधानाः	श्रद्दधान (श्रत्√धा+शानच्, १.३)	the faithful

छन्दः मन्दाक्रान्ता [१७: मभनततगग]

छन्दोविश्लेषणम्

१	२	३	४	५	६	७	८	९	१०	११	१२	१३	१४	१५	१६	१७
त	त्र	व्य	क्तं	दृ	ष	दि	च	र	ण	न्या	स	म	र्धे	न्दु	मौ	लेः
श	श्व	त्सि	द्धै	रु	प	हृ	त	ब	लिं	भ	क्ति	न	म्रः	प	री	याः
य	स्मि	न्दृ	ष्टे	क	र	ण	वि	ग	मा	दू	र्ध्व	मु	द्धू	त	पा	पाः
क	ल्प	न्ते	ऽस्य	स्थि	र	ग	ण	प	द	प्रा	प्त	ये	श्र	द्द	धा	नाः
म			भ			न			त			त			ग	ग

Other texts to read

हंसदूतम् रूपगोस्वामी

ऋतुसंहारम् कालिदासः

About

Resources

Connect