त्वामालिख्य प्रणयकुपितां धातुरागैः शिलाया-
मात्मानं ते चरणपतितं यावदिच्छामि कर्तुम् ।
अस्रैस्तावन्मुहुरुपचितैर्दृष्टिरालिप्यते मे
क्रूरस्तस्मिन्नपि न सहते संगमं नौ कृतान्तः ॥

अन्वयः AI धातु-रागैः शिलायाम् प्रणय-कुपिताम् त्वाम् आलिख्य यावत् आत्मानम् ते चरण-पतितम् कर्तुम् इच्छामि, तावत् मे दृष्टिः मुहुः उपचितैः अस्रैः आलिप्यते; क्रूरः कृतान्तः तस्मिन् अपि नौ सङ्गमम् न सहते ।

Summary AI The Yakṣa attempts to paint a portrait of his wife on a rock using mineral pigments, depicting her as angry in love while he prostrates himself at her feet. However, his vision is repeatedly blurred by welling tears. He concludes that cruel fate is so heartless that it cannot tolerate their union even within the confines of a painting.

सारांश AI जब मैं शिला पर गेरु आदि रंगों से तुम्हें प्रेम-कलह में रूठी हुई चित्रित कर स्वयं को तुम्हारे चरणों में गिरा हुआ दिखाना चाहता हूँ, तब आँखों में आँसू भर आने से दृष्टि धुंधली हो जाती है। क्रूर विधाता चित्र में भी हमारा मिलन सहन नहीं कर पाता।

वल्लभदेवः भवतीं प्रणयकुपितां प्रीत्या कपितां धातुरागैः सिन्दूरादिरागैर्दृषत्स्वालिख्य प्रार्थनयात्मानं तव पादगतं कर्तुं यावदिच्छामि तावत्त्वदाकारस्य स्मरणाद्बाष्परसकृदुपचितैवृद्धैश्चक्षुषी ममाच्छाद्येते । अतश्च तस्मिन्नपि त्वदाकारे तत्रापि चित्रे क्रूरो विषमो विधिर्नावावयोः समागमं न क्षमते ॥

पदच्छेदः AI

त्वाम्	युष्मद् (२.१)	you
आलिख्य	आलिख्य (आ√लिख्+ल्यप्)	having drawn
प्रणयकुपिताम्	प्रणय–कुपिता (२.१)	angry out of love
धातुरागैः	धातु–राग (३.३)	with mineral colors
शिलायाम्	शिला (७.१)	on a rock slab
आत्मानम्	आत्मन् (२.१)	myself
ते	युष्मद् (६.१)	your
चरणपतितम्	चरण–पतित (२.१)	fallen at the feet
यावत्	यावत्	as soon as
इच्छामि	इच्छामि (√इष् कर्तरि लट् (परस्मै.) उ.पु. एक.)	I wish
कर्तुम्	कर्तुम् (√कृ+तुमुन्)	to make
अस्रैः	अस्र (३.३)	with tears
तावत्	तावत्	then
मुहुः	मुहुस्	again and again
उपचितैः	उपचित (उप√चि+क्त, ३.३)	by the accumulated
दृष्टिः	दृष्टि (१.१)	my vision
आलिप्यते	आलिप्यते (आ√लिप् भावकर्मणोः लट् (आत्मने.) प्र.पु. एक.)	is blurred
मे	अस्मद् (६.१)	my
क्रूरः	क्रूर (१.१)	cruel
तस्मिन्	तद् (७.१)	in that (picture)
अपि	अपि	even
न	न	not
सहते	सहते (√सह् कर्तरि लट् (आत्मने.) प्र.पु. एक.)	tolerates
संगमम्	संगम (२.१)	union
नौ	अस्मद् (६.२)	of us two
कृतान्तः	कृतान्त (१.१)	Fate

छन्दः मन्दाक्रान्ता [१७: मभनततगग]

छन्दोविश्लेषणम्

१	२	३	४	५	६	७	८	९	१०	११	१२	१३	१४	१५	१६	१७
त्वा	मा	लि	ख्य	प्र	ण	य	कु	पि	तां	धा	तु	रा	गैः	शि	ला	या
मा	त्मा	नं	ते	च	र	ण	प	ति	तं	या	व	दि	च्छा	मि	क	र्तुम्
अ	स्रै	स्ता	व	न्मु	हु	रु	प	चि	तै	र्दृ	ष्टि	रा	लि	प्य	ते	मे
क्रू	र	स्त	स्मि	न्न	पि	न	स	ह	ते	सं	ग	मं	नौ	कृ	ता	न्तः
म			भ			न			त			त			ग	ग

Other texts to read

हंसदूतम् रूपगोस्वामी

ऋतुसंहारम् कालिदासः

About

Resources

Connect