महाभारतम् — ३.१९१

वैशंपायन उवाच ।

स तानुवाच
अस्ति खलु राजर्षिरिन्द्रद्युम्नो नाम क्षीणपुण्यस्त्रिदिवात्प्रच्युतः
कीर्तिस्ते व्युच्छिन्नेति
स मामुपातिष्ठत्
अथ प्रत्यभिजानाति मां भवानिति

३.१९१.३

तमहमब्रुवम् । न वयं रासायनिकाः शरीरोपतापेनात्मनः समारभामहेऽर्थानामनुष्ठानम् ॥

३.१९१.४

अस्ति खलु हिमवति प्राकारकर्णो नामोलूकः
स भवन्तं यदि जानीयात् ।
प्रकृष्टे चाध्वनि हिमवान्
तत्रासौ प्रतिवसतीति ॥

M N Dutt He said to me, "Is there any one who possesses a longer life than you?" I replied, "There lives an owl named Pravarakarna on the Himalayas. He is older than I. He may know you. The part of the Himalayas where he lives is far from this place."

३.१९१.५

स मामश्वो भूत्वा तत्रावहद्यत्र बभूवोलूकः ॥

M N Dutt He became a horse and carried me to the place where that owl lived. Then he asked it, “Do you know me?”

३.१९१.६

अथैनं स राजर्षिः पर्यपृच्छत् । प्रत्यभिजानाति मां भवानिति ॥

M N Dutt He became a horse and carried me to the place where that owl lived. Then he asked it, “Do you know me?”

३.१९१.७

स मुहूर्तं ध्यात्वाब्रवीदेनम् । नाभिजाने भवन्तमिति ॥

M N Dutt It reflected for some time and then said, "No, I do not know you". Having been thus addressed, the royal sage Indradhyumna asked the owl,

३.१९१.८

स एवमुक्तो राजर्षिरिन्द्रद्युम्नः पुनस्तमुलूकमब्रवीत् । अस्ति कश्चिद्भवतश्चिरजाततर इति ॥

३.१९१.९

स एवमुक्तोऽब्रवीदेनम्
अस्ति खल्विन्द्रद्युम्नसरो नाम
तस्मिन्नाडीजङ्घो नाम बकः प्रतिवसति
सोऽस्मत्तश्चिरजाततरः
तं पृच्छेति

३.१९१.१०

तत इन्द्रद्युम्नो मां चोलूकं चादाय तत्सरो- ।
ऽगच्छद्यत्रासौ नाडीजङ्घो नाम बको बभूव ॥

३.१९१.११

सोऽस्माभिः पृष्टः । भवानिन्द्रद्युम्नं राजानं प्रत्यभिजानातीति ॥

३.१९१.१२

स एवमुक्तोऽब्रवीन्मुहूर्तं ध्यात्वा । नाभिजानाम्यहमिन्द्रद्युम्नं राजानमिति ॥

M N Dutt It reflected for some time and then said, "No, I do not know you". Having been thus addressed, the royal sage Indradhyumna asked the owl,

३.१९१.१३

ततः सोऽस्माभिः पृष्टः । अस्ति कश्चिदन्यो भवतश्चिरजाततर इति ॥

M N Dutt Vaishampayana said: The Rishis and the Pandavas again asked Markandeya, “Is there any who possesses longer life than you?”

३.१९१.१४

स नोऽब्रवीदस्ति खल्विहैव सरस्यकूपारो नाम कच्छपः प्रतिवसति ।
स मत्तश्चिरजाततर इति ।
स यदि कथंचिदभिजानीयादिमं राजानं तमकूपारं पृच्छाम इति ॥

३.१९१.१५

ततः स बकस्तमकूपारं कच्छपं विज्ञापयामास ।
अस्त्यस्माकमभिप्रेतं भवन्तं कंचिदर्थमभिप्रष्टुम् ।
साध्वागम्यतां तावदिति ॥

M N Dutt Then that crane asked the tortoise Akupara. He said, "Our intention is to ask you something. Please come to us." Hearing this, the tortoise came out of the lake to the bank where we all were. When he came, we asked him, "Do you know this king Indradyumna?"

३.१९१.१६

एतच्छ्रुत्वा स कच्छपस्तस्मात्सरस उत्थायाभ्यगच्छद्यत्र तिष्ठामो वयं तस्य सरसस्तीरे ॥

३.१९१.१७

आगतं चैनं वयमपृच्छाम । भवानिन्द्रद्युम्नं राजानमभिजानातीति ॥

३.१९१.१८

स मुहूर्तं ध्यात्वा बाष्पपूर्णनयन उद्विग्नहृदयो वेपमानो विसंज्ञकल्पः प्राञ्जलिरब्रवीत्
किमहमेनं न प्रत्यभिजानामि
अहं ह्यनेन सहस्रकृत्वः पूर्वमग्निचितिषूपहितपूर्वः
सरश्चेदमस्य दक्षिणादत्ताभिर्गोभिरतिक्रममाणाभिः कृतम्
अत्र चाहं प्रतिवसामीति

M N Dutt He (tortoise) reflected for a moment. His eyes were filled with tears and his mind was much agitated. He trembled all over his body and became almost senseless. Then with joined hands he said, "Why don't I know this king? He placed sacrificial stakes one thousand time when kindling the sacrificial fire.

३.१९१.१९

अथैतत्कच्छपेनोदाहृतं श्रुत्वा समनन्तरं देवलोकाद्देवरथः प्रादुरासीत् ॥

३.१९१.२०

वाचश्चाश्रूयन्तेन्द्रद्युम्नं प्रति
प्रस्तुतस्ते स्वर्गः
यथोचितं स्थानमभिपद्यस्व
कीर्तिमानसि
अव्यग्रो याहीति

M N Dutt When we were hearing all this from the tortoise, a celestials car came there from the celestials region and an invisible voice was heard which said, "Come and go to the place, you desire to obtain in heaven. Your achievements are great. Therefore cheerfully come to the place (set apart) for you.”

३.१९१.२१

दिवं स्पृशति भूमिं च शब्दः पुण्यस्य कर्मणः ।
यावत्स शब्दो भवति तावत्पुरुष उच्यते ॥

M N Dutt Here occur these Slokas, “The report of virtuous acts spreads all over the carth and it reaches heaven. As long as the report lasts so long it is said that he lives in heaven.

३.१९१.२२

अकीर्तिः कीर्त्यते यस्य लोके भूतस्य कस्यचित् ।
पतत्येवाधमाल्लोकान्यावच्छब्दः स कीर्त्यते ॥

M N Dutt The man, the report of whose evil deeds is talked about, is said to fall down; and he lives in the lower region as long as that evil report lasts. me

३.१९१.२३

तस्मात्कल्याणवृत्तः स्यादत्यन्ताय नरो भुवि ।
विहाय वृत्तं पापिष्ठं धर्ममेवाभिसंश्रयेत् ॥

M N Dutt Therefore a man should be virtuous if he desires to obtain heaven. Abandoning a sinful mind, he should seek refuge in virtue.”

३.१९१.२४

इत्येतच्छ्रुत्वा स राजाब्रवीत् । तिष्ठ तावद्यावदिदानीमिमौ वृद्धौ यथास्थानं प्रतिपादयामीति ॥

M N Dutt Having heard this, the king said, “Let the car stay here so long I do not take back the old persons from the places whence I brought them."

३.१९१.२५

स मां प्राकारकर्णं चोलूकं यथोचिते स्थाने प्रतिपाद्य तेनैव यानेन संसिद्धो यथोचितं स्थानं प्रतिपन्नः ॥

M N Dutt Having brought and the owl Pravarakarna to our respective places, he went away in that car to the place which was a fit region for him. Long-lived as I am saw all this. Vaishampayana said: Thus Markandeya told ail this to the Pandavas.

३.१९१.२६

एतन्मयानुभूतं चिरजीविना दृष्टमिति पाण्डवानुवाच मार्कण्डेयः ॥

३.१९१.२७

पाण्डवाश्चोचुः प्रीताः ।
साधु ।
शोभनं कृतं भवता राजानमिन्द्रद्युम्नं स्वर्गलोकाच्च्युतं स्वे स्थाने स्वर्गे पुनः प्रतिपादयतेति ॥

३.१९१.२८

अथैनानब्रवीदसौ । ननु देवकीपुत्रेणापि कृष्णेन नरके मज्जमानो राजर्षिर्नृगस्तस्मात्कृच्छ्रात्समुद्धृत्य पुनः स्वर्गं प्रतिपादित इति ॥