महाभारतम् — ३.१५५

वैशंपायन उवाच ।

निहते राक्षसे तस्मिन्पुनर्नारायणाश्रमम् ।
अभ्येत्य राजा कौन्तेयो निवासमकरोत्प्रभुः ॥

M N Dutt Vaishampayana said: That Rakshasa being killed, the lord king Yudhishthira, the royal son of Kunti, returning to the hermitage of Narayana, began to dwell there.

३.१५५.२

स समानीय तान्सर्वान्भ्रातॄनित्यब्रवीद्वचः ।
द्रौपद्या सहितान्काले संस्मरन्भ्रातरं जयम् ॥

M N Dutt He, (Yudhishthira) once upon a time, (during his stay in the hermitage) remembering Jaya (Arjuna) and summoning all his brothers together with Draupadi 1O his presence, addressed them thus:

३.१५५.३

समाश्चतस्रोऽभिगताः शिवेन चरतां वने ।
कृतोद्देशश्च बीभत्सुः पञ्चमीमभितः समाम् ॥

M N Dutt We have peacefully ranged in the forests these four years. It was arranged by Vivatsu that in the fifth year,

३.१५५.४

प्राप्य पर्वतराजानं श्वेतं शिखरिणां वरम् ।
तत्रापि च कृतोद्देशः समागमदिदृक्षुभिः ॥

३.१५५.५

कृतश्च समयस्तेन पार्थेनामिततेजसा ।
पञ्च वर्षाणि वत्स्यामि विद्यार्थीति पुरा मयि ॥

३.१५५.६

तत्र गाण्डीवधन्वानमवाप्तास्त्रमरिंदमम् ।
देवलोकादिमं लोकं द्रक्ष्यामः पुनरागतम् ॥

३.१५५.७

इत्युक्त्वा ब्राह्मणान्सर्वानामन्त्रयत पाण्डवः ।
कारणं चैव तत्तेषामाचचक्षे तपस्विनाम् ॥

३.१५५.८

तमुग्रतपसः प्रीताः कृत्वा पार्थं प्रदक्षिणम् ।
ब्राह्मणास्तेऽन्वमोदन्त शिवेन कुशलेन च ॥

३.१५५.९

सुखोदर्कमिमं क्लेशमचिराद्भरतर्षभ ।
क्षत्रधर्मेण धर्मज्ञ तीर्त्वा गां पालयिष्यसि ॥

३.१५५.१०

तत्तु राजा वचस्तेषां प्रतिगृह्य तपस्विनाम् ।
प्रतस्थे सह विप्रैस्तैर्भ्रातृभिश्च परंतपः ॥

३.१५५.११

द्रौपद्या सहितः श्रीमान्हैडिम्बेयादिभिस्तथा ।
राक्षसैरनुयातश्च लोमशेनाभिरक्षितः ॥

३.१५५.१२

क्वचिज्जगाम पद्भ्यां तु राक्षसैरुह्यते क्वचित् ।
तत्र तत्र महातेजा भ्रातृभिः सह सुव्रतः ॥

M N Dutt And that one (Yudhishthira) of unrivalled energy and pious vows at some places walked on foot with his brothers and at others was carried by the Rakshasa.

३.१५५.१३

ततो युधिष्ठिरो राजा बहून्क्लेशान्विचिन्तयन् ।
सिंहव्याघ्रगजाकीर्णामुदीचीं प्रययौ दिशम् ॥

M N Dutt Then King Yudhishthira, apprehending a good many troubles, proceeded towards the north teeming with lions, tigers and elephants.

३.१५५.१४

अवेक्षमाणः कैलासं मैनाकं चैव पर्वतम् ।
गन्धमादनपादांश्च मेरुं चापि शिलोच्चयम् ॥

M N Dutt Beholding the mountain Kailasha and Mainaka, the base of the mountain Gandhamadana and the rocky chiff Shveta,

३.१५५.१५

उपर्युपरि शैलस्य बह्वीश्च सरितः शिवाः ।
प्रस्थं हिमवतः पुण्यं ययौ सप्तदशेऽहनि ॥

M N Dutt And many a sacred stream one above the other issuing from the mountain, he ascended the sacred plateau of the Himalayas on the seventeenth day.

३.१५५.१६

ददृशुः पाण्डवा राजन्गन्धमादनमन्तिकात् ।
पृष्ठे हिमवतः पुण्ये नानाद्रुमलतायुते ॥

M N Dutt Then, O king in the neighbourhood of the mountain Gandhamadana and on the sacred plateau of the Himalayas, decked with various sort of trees and creepers, the Pandavas beheld the most sacred hermitage of Vrishaparva encircled by blossoming trees growing near the water courses.

३.१५५.१७

सलिलावर्तसंजातैः पुष्पितैश्च महीरुहैः ।
समावृतं पुण्यतममाश्रमं वृषपर्वणः ॥

M N Dutt Then, O king in the neighbourhood of the mountain Gandhamadana and on the sacred plateau of the Himalayas, decked with various sort of trees and creepers, the Pandavas beheld the most sacred hermitage of Vrishaparva encircled by blossoming trees growing near the water courses.

३.१५५.१८

तमुपक्रम्य राजर्षिं धर्मात्मानमरिंदमाः ।
पाण्डवा वृषपर्वाणमवन्दन्त गतक्लमाः ॥

M N Dutt The Pandavas, the tormentors of foes, on recovering from fatigue, approached the royal sage Vrishaparva and saluted him.

३.१५५.१९

अभ्यनन्दत्स राजर्षिः पुत्रवद्भरतर्षभान् ।
पूजिताश्चावसंस्तत्र सप्तरात्रमरिंदमाः ॥

M N Dutt The royal sage too welcomed those most exalted of the Bharatas as if they were his own children. Thus received, the tormentors of foes remained there for seven nights.

३.१५५.२०

अष्टमेऽहनि संप्राप्ते तमृषिं लोकविश्रुतम् ।
आमन्त्र्य वृषपर्वाणं प्रस्थानं समरोचयन् ॥

M N Dutt On the eighth day, greeting the royal sage of world wide renown, they expressed their desire to start on their journey.

३.१५५.२१

एकैकशश्च तान्विप्रान्निवेद्य वृषपर्वणे ।
न्यासभूतान्यथाकालं बन्धूनिव सुसत्कृतान् ॥

M N Dutt And at the proper time having introduced to Vrishaparva the Brahmana, whom he only honoured and who had remained in his charge as friends,

३.१५५.२२

ततस्ते वरवस्त्राणि शुभान्याभरणानि च ।
न्यदधुः पाण्डवास्तस्मिन्नाश्रमे वृषपर्वणः ॥

३.१५५.२३

अतीतानागते विद्वान्कुशलः सर्वधर्मवित् ।
अन्वशासत्स धर्मज्ञः पुत्रवद्भरतर्षभान् ॥

३.१५५.२४

तेऽनुज्ञाता महात्मानः प्रययुर्दिशमुत्तराम् ।
कृष्णया सहिता वीरा ब्राह्मणैश्च महात्मभिः ।
तान्प्रस्थितानन्वगच्छद्वृषपर्वा महीपतिः ॥

३.१५५.२५

उपन्यस्य महातेजा विप्रेभ्यः पाण्डवांस्तदा ।
अनुसंसाध्य कौन्तेयानाशीर्भिरभिनन्द्य च ।
वृषपर्वा निववृते पन्थानमुपदिश्य च ॥

M N Dutt The high-souled Vrishaparva accompanied them to a certain distance. And then committing those Pandavas of indomitable spirit of the care of the Brahma's and instructing and blessing those sons of Kunti, Vrishaparva retraced his steps after giving them directions as to the path they were to follow.

३.१५५.२६

नानामृगगणैर्जुष्टं कौन्तेयः सत्यविक्रमः ।
पदातिर्भ्रातृभिः सार्धं प्रातिष्ठत युधिष्ठिरः ॥

M N Dutt Then Yudhishthira, the son of Kunti possessed of true prowess, began to proceed on foot along the mountain path inhabited by various kinds of beasts.

३.१५५.२७

नानाद्रुमनिरोधेषु वसन्तः शैलसानुषु ।
पर्वतं विविशुः श्वेतं चतुर्थेऽहनि पाण्डवाः ॥

M N Dutt And at times having dwelt on the level grounds above the mountains thickly overgrown with many trees, the Pandavas on the fourth day got to the mountain Shveta.

३.१५५.२८

महाभ्रघनसंकाशं सलिलोपहितं शुभम् ।
मणिकाञ्चनरम्यं च शैलं नानासमुच्छ्रयम् ॥

M N Dutt Looking like a mighty mass of clouds, abounding in sacred waters and consisting of a mass of gems, gold, silver and marble.

३.१५५.२९

ते समासाद्य पन्थानं यथोक्तं वृषपर्वणा ।
अनुसस्रुर्यथोद्देशं पश्यन्तो विविधान्नगान् ॥

M N Dutt Following the route directed by Vrishaparva they proceeded on their journey beholding various mountains on (their way).

३.१५५.३०

उपर्युपरि शैलस्य गुहाः परमदुर्गमाः ।
सुदुर्गमांस्ते सुबहून्सुखेनैवाभिचक्रमुः ॥

M N Dutt There were many inaccessible caves higher and higher up the mountains which also were equally inaccessible; but they passed them with pleasure all these difficulties notwithstanding.

३.१५५.३१

धौम्यः कृष्णा च पार्थाश्च लोमशश्च महानृषिः ।
अगमन्सहितास्तत्र न कश्चिदवहीयते ॥

M N Dutt Dhaumya, Krishna, Parthas and the great sage Lomasha all walked together (none lagging behind) without experiencing any fatigue.

३.१५५.३२

ते मृगद्विजसंघुष्टं नानाद्विजसमाकुलम् ।
शाखामृगगणैश्चैव सेवितं सुमनोहरम् ॥

३.१५५.३३

पुण्यं पद्मसरोपेतं सपल्वलमहावनम् ।
उपतस्थुर्महावीर्या माल्यवन्तं महागिरिम् ॥

३.१५५.३४

ततः किंपुरुषावासं सिद्धचारणसेवितम् ।
ददृशुर्हृष्टरोमाणः पर्वतं गन्धमादनम् ॥

M N Dutt Then with their hair standing on the end, they beheld with great pleasure the mount Gandhamadana, the abode of the Kimpurušas, frequented by the Siddhas and the Charanas,

३.१५५.३५

विद्याधरानुचरितं किंनरीभिस्तथैव च ।
गजसिंहसमाकीर्णमुदीर्णशरभायुतम् ॥

M N Dutt Visited by the Vidyadharas and the Kinnars, the abode of herds of elephants, full of lions and tigers,

३.१५५.३६

उपेतमन्यैश्च तदा मृगैर्मृदुनिनादिभिः ।
ते गन्धमादनवनं तन्नन्दनवनोपमम् ॥

३.१५५.३७

मुदिताः पाण्डुतनया मनोहृदयनन्दनम् ।
विविशुः क्रमशो वीरा अरण्यं शुभकाननम् ॥

३.१५५.३८

द्रौपदीसहिता वीरास्तैश्च विप्रैर्महात्मभिः ।
शृण्वन्तः प्रीतिजननान्वल्गून्मदकलाञ्शुभान् ।
श्रोत्ररम्यान्सुमधुराञ्शब्दान्खगमुखेरितान् ॥

३.१५५.३९

सर्वर्तुफलभाराढ्यान्सर्वर्तुकुसुमोज्ज्वलान् ।
पश्यन्तः पादपांश्चापि फलभारावनामितान् ॥

M N Dutt And as those heroes together with Draupadi and the noble-minded Brahmanas entered the forest of the Gandhamadana they began to hear inarticulate notes causing delight, sweet, auspicious, pleasant to the ear, sweetly melodious and issuing out of the mouth of birds. And they beheld various trees bending down under the weight of fruits and radiant with flowers of all seasons-such as mango Amarataka, Bhabya, Coconut, Tinduka,

३.१५५.४०

आम्रानाम्रातकान्फुल्लान्नारिकेलान्सतिन्दुकान् ।
अजातकांस्तथा जीरान्दाडिमान्बीजपूरकान् ॥

३.१५५.४१

पनसाल्लिकुचान्मोचान्खर्जूरानाम्रवेतसान् ।
पारावतांस्तथा क्षौद्रान्नीपांश्चापि मनोरमान् ॥

३.१५५.४२

बिल्वान्कपित्थाञ्जम्बूंश्च काश्मरीर्बदरीस्तथा ।
प्लक्षानुदुम्बरवटानश्वत्थान्क्षीरिणस्तथा ।
भल्लातकानामलकान्हरीतकबिभीतकान् ॥

M N Dutt Plaksha, Udumbaras, Vata, Asvattha, Khirika, Bhallataka, Amalaki, Haritaki, Bhibhitaki,

३.१५५.४३

इङ्गुदान्करवीरांश्च तिन्दुकांश्च महाफलान् ।
एतानन्यांश्च विविधान्गन्धमादनसानुषु ॥

M N Dutt Inguda, Karamarda, Tinduka and Mahaphalas, these any many other trees on the plateau of the Gandhamadana,

३.१५५.४४

फलैरमृतकल्पैस्तानाचितान्स्वादुभिस्तरून् ।
तथैव चम्पकाशोकान्केतकान्बकुलांस्तथा ॥

M N Dutt Clustered with delicious fruits of ambrosial taste. And (besides these) they beheld Champakas, Ashokas, Aetakas, Aakulas,

३.१५५.४५

पुंनागान्सप्तपर्णांश्च कर्णिकारान्सकेतकान् ।
पाटलान्कुटजान्रम्यान्मन्दारेन्दीवरांस्तथा ॥

M N Dutt Punnagas, Saptaparnas, Karnikaras, Patalas, Kutajas and beautiful Mandaras and lotuses,

३.१५५.४६

पारिजातान्कोविदारान्देवदारुतरूंस्तथा ।
शालांस्तालांस्तमालांश्च प्रियालान्बकुलांस्तथा ।
शाल्मलीः किंशुकाशोकाञ्शिंशपांस्तरलांस्तथा ॥

M N Dutt Parijatas, Kovidaras, Devadarus, Salas, Talas, Tamala, Pippalas, Hingukas,

३.१५५.४७

चकोरैः शतपत्रैश्च भृङ्गराजैस्तथा शुकैः ।
कोकिलैः कलविङ्कैश्च हारीतैर्जीवजीवकैः ॥

३.१५५.४८

प्रियव्रतैश्चातकैश्च तथान्यैर्विविधैः खगैः ।
श्रोत्ररम्यं सुमधुरं कूजद्भिश्चाप्यधिष्ठितान् ॥

M N Dutt Kokilas, Kalabinkas, Haritas, Jibojibakas, Priakas, Chatakas and various other birds warbling forth sweet notes pleasant to the ear. And they beheld also lakes all around looking beautiful with water birds filled.

३.१५५.४९

सरांसि च विचित्राणि प्रसन्नसलिलानि च ।
कुमुदैः पुण्डरीकैश्च तथा कोकनदोत्पलैः ।
कह्लारैः कमलैश्चैव आचितानि समन्ततः ॥

M N Dutt And interspersed with Kumudas, lotuses, Kakonadas and Utpalas, Kalharas and Kamalas,

Other texts to read

रघुवंशम् कालिदासः

कुमारसंभवम् कालिदासः

About

Resources

Connect