महाभारतम् — ३.१२५

लोमश उवाच ।

तं दृष्ट्वा घोरवदनं मदं देवः शतक्रतुः ।
आयान्तं भक्षयिष्यन्तं व्यात्ताननमिवान्तकम् ॥

M N Dutt Lomasha said: Having seen the fearful-faced Mada, coming with open mouth like death himself with the intention of devouring him, the deity Shatakratu (Indra).

३.१२५.२

भयात्संस्तम्भितभुजः सृक्किणी लेलिहन्मुहुः ।
ततोऽब्रवीद्देवराजश्च्यवनं भयपीडितः ॥

M N Dutt Licked the corner of his mouth when his arms were paralyzed. Being afflicted with fear, the celestials king thus spoke, O son of Bhrigu, O Brahmanas, I truly tell you that from this day the two Ashvins will be entitled to receive the Soma juice. Therefore be merciful to me.

३.१२५.३

सोमार्हावश्विनावेतावद्य प्रभृति भार्गव ।
भविष्यतः सत्यमेतद्वचो ब्रह्मन्ब्रवीमि ते ॥

३.१२५.४

न ते मिथ्या समारम्भो भवत्वेष परो विधिः ।
जानामि चाहं विप्रर्षे न मिथ्या त्वं करिष्यसि ॥

M N Dutt O Brahmana Rishi, your attempts can never be futile. Let this be the rule. I know your act can never be in vain.

३.१२५.५

सोमार्हावश्विनावेतौ यथैवाद्य कृतौ त्वया ।
भूय एव तु ते वीर्यं प्रकाशेदिति भार्गव ॥

M N Dutt O son of Bhrigu, these two Ashvins are now entitled to drink the Soma juice as you have made them today. O son of Bhrigu, I have done it to spread the fame of your powers.

३.१२५.६

सुकन्यायाः पितुश्चास्य लोके कीर्तिः प्रथेदिति ।
अतो मयैतद्विहितं तव वीर्यप्रकाशनम् ।
तस्मात्प्रसादं कुरु मे भवत्वेतद्यथेच्छसि ॥

M N Dutt My object was to spread the fame of the father of Sukanya all over the world. It has been done by me, so that your fame may spread.

३.१२५.७

एवमुक्तस्य शक्रेण च्यवनस्य महात्मनः ।
स मन्युर्व्यगमच्छीघ्रं मुमोच च पुरंदरम् ॥

३.१२५.८

मदं च व्यभजद्राजन्पाने स्त्रीषु च वीर्यवान् ।
अक्षेषु मृगयायां च पूर्वसृष्टं पुनः पुनः ॥

M N Dutt Was soon appeased; and he set free Purandara (Indra). O king, that mighty Rishi distributed Mada and put it piece-meal in drinks, in women, in gambling and in the field of sports. This Mada was formerly created again and again. Having thus thrown away Mada, he adored Indra with Soma.

३.१२५.९

तथा मदं विनिक्षिप्य शक्रं संतर्प्य चेन्दुना ।
अश्विभ्यां सहितान्देवान्याजयित्वा च तं नृपम् ॥

३.१२५.१०

विख्याप्य वीर्यं सर्वेषु लोकेषु वदतां वरः ।
सुकन्यया सहारण्ये विजहारानुरक्तया ॥

३.१२५.११

तस्यैतद्द्विजसंघुष्टं सरो राजन्प्रकाशते ।
अत्र त्वं सह सोदर्यैः पितॄन्देवांश्च तर्पय ॥

३.१२५.१२

एतद्दृष्ट्वा महीपाल सिकताक्षं च भारत ।
सैन्धवारण्यमासाद्य कुल्यानां कुरु दर्शनम् ।
पुष्करेषु महाराज सर्वेषु च जलं स्पृश ॥

३.१२५.१३

आर्चीकपर्वतश्चैव निवासो वै मनीषिणाम् ।
सदाफलः सदास्रोतो मरुतां स्थानमुत्तमम् ।
चैत्याश्चैते बहुशतास्त्रिदशानां युधिष्ठिर ॥

M N Dutt Yonder is the Archika hill, inhabited by cultured men. Fruits of all seasons grow here at all times and the streams run forever. It is an excellent place.

३.१२५.१४

एतच्चन्द्रमसस्तीर्थमृषयः पर्युपासते ।
वैखानसाश्च ऋषयो वालखिल्यास्तथैव च ॥

३.१२५.१५

शृङ्गाणि त्रीणि पुण्याणि त्रीणि प्रस्रवणानि च ।
सर्वाण्यनुपरिक्रम्य यथाकाममुपस्पृश ॥

M N Dutt There are three peaks and three sacred springs; you may walk round them all one by one; you can perform your oblations at pleasure.

३.१२५.१६

शंतनुश्चात्र कौन्तेय शुनकश्च नराधिप ।
नरनारायणौ चोभौ स्थानं प्राप्ताः सनातनम् ॥

M N Dutt O king of kings, O ruler of men, Santanu, Sanaka and Nara and Narayana, have obtained eternal regions from this place.

३.१२५.१७

इह नित्यशया देवाः पितरश्च महर्षिभिः ।
आर्चीकपर्वते तेपुस्तान्यजस्व युधिष्ठिर ॥

M N Dutt O Yudhishthira, here did the Pitris, the celestials and the great Rishis always lie down. They all performed asceticism on the Archika mountain. Perform sacrifice here.

३.१२५.१८

इह ते वै चरून्प्राश्नन्नृषयश्च विशां पते ।
यमुना चाक्षयस्रोताः कृष्णश्चेह तपोरतः ॥

M N Dutt O king, here did they cook charu (rice with milk) with the Rishis; here is also the Yamuna of everlasting current where Krishna engaged himself in asceticism.

३.१२५.१९

यमौ च भीमसेनश्च कृष्णा चामित्रकर्शन ।
सर्वे चात्र गमिष्यामः सुकृशाः सुतपस्विनः ॥

M N Dutt O son of Pandu, O chastiser of foes, the twins, Bhimasena and Krishna (Draupadi) and all of us will accompany you to this spot,

३.१२५.२०

एतत्प्रस्रवणं पुण्यमिन्द्रस्य मनुजाधिप ।
यत्र धाता विधाता च वरुणश्चोर्ध्वमागताः ॥

M N Dutt O ruler of men, this is the sacred spring of Indra where Dhata, Vidhata and Varuna rose upwards.

३.१२५.२१

इह ते न्यवसन्राजन्क्षान्ताः परमधर्मिणः ।
मैत्राणामृजुबुद्धीनामयं गिरिवरः शुभः ॥

M N Dutt O king, here do they live observing forbearance and practising the greatest virtue. This excellent and auspicious mountain is fit for kind and can did persons.

३.१२५.२२

एषा सा यमुना राजन्राजर्षिगणसेविता ।
नानायज्ञचिता राजन्पुण्या पापभयापहा ॥

M N Dutt This is that Yamuna, O king which is frequented by the great Rishis, the scene of many sacrifices, it is holy and it destroys all fear of sin.

३.१२५.२३

अत्र राजा महेष्वासो मान्धातायजत स्वयम् ।
सहदेवश्च कौन्तेय सोमको ददतां वरः ॥

M N Dutt son of Kunti, here did the great bow-man, king Mandhata, himself perform sacrifices, so did also Somaka, the son of Sahadeva, that foremost of all boon-givers.

Other texts to read

नैषधीयचरितम् श्रीहर्षः

रामायणम् वाल्मीकिः

About

Resources

Connect