महाभारतम् — ३.१२१

लोमश उवाच ।

नृगेण यजमानेन सोमेनेह पुरंदरः ।
तर्पितः श्रूयते राजन्स तृप्तो मदमभ्यगात् ॥

M N Dutt Lomasha said: O King, when Nriga performed sacrifices and gratified Purandara (Indra) with the offer of Soma juice, he became very much gratified and was much pleased.

३.१२१.२

इह देवैः सहेन्द्रैर्हि प्रजापतिभिरेव च ।
इष्टं बहुविधैर्यज्ञैर्महद्भिर्भूरिदक्षिणैः ॥

M N Dutt Here did the celestials with Indra and Prajapati (Brahma) perform many sacrifices on a large scale and paid large Dakshinas to the ministering priests.

३.१२१.३

आमूर्तरयसश्चेह राजा वज्रधरं प्रभुम् ।
तर्पयामास सोमेन हयमेधेषु सप्तसु ॥

M N Dutt Here king Amurtarasya offered oblations of Soma to the wielder of Vajra (Indra) in seven great horse-sacrifices.

३.१२१.४

तस्य सप्तसु यज्ञेषु सर्वमासीद्धिरण्मयम् ।
वानस्पत्यं च भौमं च यद्द्रव्यं नियतं मखे ॥

M N Dutt The articles which in other sacrificial rites are uniformly made of timber, wood and of earth were all made of gold in these seven sacrifices.

३.१२१.५

तेष्वेव चास्य यज्ञेषु प्रयोगाः सप्त विश्रुताः ।
सप्तैकैकस्य यूपस्य चषालाश्चोपरि स्थिताः ॥

३.१२१.६

तस्य स्म यूपान्यज्ञेषु भ्राजमानान्हिरण्मयान् ।
स्वयमुत्थापयामासुर्देवाः सेन्द्रा युधिष्ठिर ॥

३.१२१.७

तेषु तस्य मखाग्र्येषु गयस्य पृथिवीपतेः ।
अमाद्यदिन्द्रः सोमेन दक्षिणाभिर्द्विजातयः ॥

३.१२१.८

सिकता वा यथा लोके यथा वा दिवि तारकाः ।
यथा वा वर्षतो धारा असंख्येयाश्च केनचित् ॥

M N Dutt As the sand-grains on earth, as stars in the firmament, as the rain drops when it rains cannot be counted. So the wealth that Gaya gave away could not be counted.

३.१२१.९

तथैव तदसंख्येयं धनं यत्प्रददौ गयः ।
सदस्येभ्यो महाराज तेषु यज्ञेषु सप्तसु ॥

M N Dutt As the sand-grains on earth, as stars in the firmament, as the rain drops when it rains cannot be counted. So the wealth that Gaya gave away could not be counted.

३.१२१.१०

भवेत्संख्येयमेतद्वै यदेतत्परिकीर्तितम् ।
न सा शक्या तु संख्यातुं दक्षिणा दक्षिणावतः ॥

M N Dutt O great king, even the above mentioned objects might be counted, but the Dakshinas bestowed on the priests in those seven sacrifices could not be counted. Its largeness exceeded all that was known before.

३.१२१.११

हिरण्मयीभिर्गोभिश्च कृताभिर्विश्वकर्मणा ।
ब्राह्मणांस्तर्पयामास नानादिग्भ्यः समागतान् ॥

M N Dutt The images of the goddess of speech were made of gold by Vishvakarma himself. The king gratified the Brahmanas by presenting them to those priests who came there from all directions. O king, when Gaya performed his sacrifices, he erected sacrificial stakes at so many places that little space was left (uncovered) on earth.

३.१२१.१२

अल्पावशेषा पृथिवी चैत्यैरासीन्महात्मनः ।
गयस्य यजमानस्य तत्र तत्र विशां पते ॥

३.१२१.१३

स लोकान्प्राप्तवानैन्द्रान्कर्मणा तेन भारत ।
सलोकतां तस्य गच्छेत्पयोष्ण्यां य उपस्पृशेत् ॥

M N Dutt O descendant of Bharata, he obtained the region of Indra by his that act. He who bathes in the Payoshini goes to the region obtained by him.

३.१२१.१४

तस्मात्त्वमत्र राजेन्द्र भ्रातृभिः सहितोऽनघ ।
उपस्पृश्य महीपाल धूतपाप्मा भविष्यसि ॥

M N Dutt Therefore, O king of kings, O undeteriorating one, O protector of earth, you and your brothers should bathe in this river; and then you will be freed from all sins.

वैशंपायन उवाच ।

३.१२१.१५

स पयोष्ण्यां नरश्रेष्ठः स्नात्वा वै भ्रातृभिः सह ।
वैडूर्यपर्वतं चैव नर्मदां च महानदीम् ।
समाजगाम तेजस्वी भ्रातृभिः सहितोऽनघः ॥

३.१२१.१६

ततोऽस्य सर्वाण्याचख्यौ लोमशो भगवानृषिः ।
तीर्थानि रमणीयानि तत्र तत्र विशां पते ॥

३.१२१.१७

यथायोगं यथाप्रीति प्रययौ भ्रातृभिः सह ।
ददमानोऽसकृद्वित्तं ब्राह्मणेभ्यः सहस्रशः ॥

लोमश उवाच ।

३.१२१.१८

देवानामेति कौन्तेय तथा राज्ञां सलोकताम् ।
वैडूर्यपर्वतं दृष्ट्वा नर्मदामवतीर्य च ॥

M N Dutt Lomasha said: O son of Kunti, seeing the Vaidurya mountain and bathing in the Narmada, one obtains the region of the celestials and the kings.

३.१२१.१९

संधिरेष नरश्रेष्ठ त्रेताया द्वापरस्य च ।
एतमासाद्य कौन्तेय सर्वपापैः प्रमुच्यते ॥

M N Dutt O foremost of men, O son of Kunti, this is the junction of Treta and Kali (ages); this is the time when a person is cleansed of all his sins.

३.१२१.२०

एष शर्यातियज्ञस्य देशस्तात प्रकाशते ।
साक्षाद्यत्रापिबत्सोममश्विभ्यां सह कौशिकः ॥

M N Dutt O child, this is the place where Sharyati performed his sacrifice. Kaushika (Indra) with Ashvins appeared here in their visible forms and drank the Soma (juice).

३.१२१.२१

चुकोप भार्गवश्चापि महेन्द्रस्य महातपाः ।
संस्तम्भयामास च तं वासवं च्यवनः प्रभुः ।
सुकन्यां चापि भार्यां स राजपुत्रीमिवाप्तवान् ॥

M N Dutt The greatly ascetic, the descendant of Bhrigu, was filled with anger against Indra. The lord Chyavana paralyzed Indra and obtained the princess Sukanya as his wife.

युधिष्ठिर उवाच ।

३.१२१.२२

कथं विष्टम्भितस्तेन भगवान्पाकशासनः ।
किमर्थं भार्गवश्चापि कोपं चक्रे महातपाः ॥

M N Dutt Yudhishthira said: Why the exalted chastiser of Paka, Indra, was paralyzed and the great ascetic, the descendant of Bhrigu got angry against him?

३.१२१.२३

नासत्यौ च कथं ब्रह्मन्कृतवान्सोमपीथिनौ ।
एतत्सर्वं यथावृत्तमाख्यातु भगवान्मम ॥

M N Dutt O Brahmana, why he made the Ashvins, the drinkers of Soma? O exalted one, narrate all this to me in detail.

Other texts to read

योगवासिष्ठम् वाल्मीकिः

रघुवंशम् कालिदासः

About

Resources

Connect