महाभारतम् — १.५२

शौनक उवाच ।

ये सर्पाः सर्पसत्रेऽस्मिन्पतिता हव्यवाहने ।
तेषां नामानि सर्वेषां श्रोतुमिच्छामि सूतज ॥

M N Dutt Shaunaka said: O son of Suta, I desire to hear the names of those snakes, that fell into the fire of the Snakesacrifice.

सूत उवाच ।

१.५२.२

सहस्राणि बहून्यस्मिन्प्रयुतान्यर्बुदानि च ।
न शक्यं परिसंख्यातुं बहुत्वाद्वेदवित्तम ॥

M N Dutt Sauti said: O best of the twice-born, they were many thousands, tens of thousands and millions and billions; so great was their number that I am unable even to count them.

१.५२.३

यथास्मृति तु नामानि पन्नगानां निबोध मे ।
उच्यमानानि मुख्यानां हुतानां जातवेदसि ॥

M N Dutt As far as I remember, hear, I shall mention the names of the principal snakes that fell into the fire.

१.५२.४

वासुकेः कुलजांस्तावत्प्राधान्येन निबोध मे ।
नीलरक्तान्सितान्घोरान्महाकायान्विषोल्बणान् ॥

M N Dutt Hear first the names of the chief ones of Vasuki's family, they were of colour, blue, red and white; they were of terrible forms, huge bodies and dreadfully poisonous.

१.५२.५

कोटिको मानसः पूर्णः सहः पैलो हलीसकः ।
पिच्छिलः कोणपश्चक्रः कोणवेगः प्रकालनः ॥

M N Dutt Helpless and miserable, affected with their mother's curse, they all fell into that sacrificial fire as libations of ghee. (They were) Kotisha, Manasa, Purna, Shala, Pala, Halimaka, Pichchhala, Kaunapa, Chakra, Kalavega Prakalana, Hiranyabahu, Sharana Kakshaka and Kaladantaka.

१.५२.६

हिरण्यवाहः शरणः कक्षकः कालदन्तकः ।
एते वासुकिजा नागाः प्रविष्टा हव्यवाहनम् ॥

१.५२.७

तक्षकस्य कुले जातान्प्रवक्ष्यामि निबोध तान् ।
पुच्छण्डको मण्डलकः पिण्डभेत्ता रभेणकः ॥

१.५२.८

उच्छिखः सुरसो द्रङ्गो बलहेडो विरोहणः ।
शिलीशलकरो मूकः सुकुमारः प्रवेपनः ॥

M N Dutt Puchchhandaka, Mandalaka, Pindasektta, Rabhenaka, Uchchhikha, Sharabha, Bhangas, Bilvatejas, Virohana, Shili, Shalakara, Mooka, Sukumara, Pravepana, Mudgara, Shishuroman, Suroman and Mahahanu.

१.५२.९

मुद्गरः शशरोमा च सुमना वेगवाहनः ।
एते तक्षकजा नागाः प्रविष्टा हव्यवाहनम् ॥

१.५२.१०

पारावतः पारियात्रः पाण्डरो हरिणः कृशः ।
विहंगः शरभो मोदः प्रमोदः संहताङ्गदः ॥

M N Dutt These snakes, born of Takshaka, fell into the fire. Paravata, Pariyata, Pandara, Harina, Krisha, Vihanga, Sharabha, Meda, Pramoda, Sanhatapan these, born in the family of Airvata, fell into the fire.

१.५२.११

ऐरावतकुलादेते प्रविष्टा हव्यवाहनम् ।
कौरव्यकुलजान्नागाञ्शृणु मे द्विजसत्तम ॥

१.५२.१२

ऐण्डिलः कुण्डलो मुण्डो वेणिस्कन्धः कुमारकः ।
बाहुकः शृङ्गवेगश्च धूर्तकः पातपातरौ ॥

M N Dutt Now hear, O best of Brahmanas, the names of the snakes, born in the family of Kauravya, that I mention. Eraka, Kundala Veni, Veniskandha, Kumaraka, Bahuka, Shringavera, Dhurtaka, Pratara and Ataka, these, born in the Kauravya family, fell into the fire.

१.५२.१३

धृतराष्ट्रकुले जाताञ्शृणु नागान्यथातथम् ।
कीर्त्यमानान्मया ब्रह्मन्वातवेगान्विषोल्बणान् ॥

M N Dutt Now hear, O Brahmana, I mention those born in the family of Dhritarashtra, they were all exceedingly powerful, as swift as the wind and full of virulent poison.

१.५२.१४

शङ्कुकर्णः पिङ्गलकः कुठारमुखमेचकौ ।
पूर्णाङ्गदः पूर्णमुखः प्रहसः शकुनिर्हरिः ॥

१.५२.१५

आमाहठः कोमठकः श्वसनो मानवो वटः ।
भैरवो मुण्डवेदाङ्गः पिशङ्गश्चोद्रपारगः ॥

१.५२.१६

ऋषभो वेगवान्नाम पिण्डारकमहाहनू ।
रक्ताङ्गः सर्वसारङ्गः समृद्धः पाटराक्षसौ ॥

१.५२.१७

वराहको वारणकः सुमित्रश्चित्रवेदिकः ।
पराशरस्तरुणको मणिस्कन्धस्तथारुणिः ॥

१.५२.१८

इति नागा मया ब्रह्मन्कीर्तिताः कीर्तिवर्धनाः ।
प्राधान्येन बहुत्वात्तु न सर्वे परिकीर्तिताः ॥

M N Dutt O Brahmana, thus have I recited the names of the chief snakes, all famous for their great deeds. I have not been able to mention all, their number being countless.

१.५२.१९

एतेषां पुत्रपौत्रास्तु प्रसवस्य च संततिः ।
न शक्याः परिसंख्यातुं ये दीप्तं पावकं गताः ॥

M N Dutt I am unable to mention the names of the sons of these and again the sons of their sons that fell into the blazing fire. They are countless.

१.५२.२०

सप्तशीर्षा द्विशीर्षाश्च पञ्चशीर्षास्तथापरे ।
कालानलविषा घोरा हुताः शतसहस्रशः ॥

M N Dutt Some of them had three heads, some seven and some ten. They had poison like the fire at the end of the Yuga and they were all terrible in appearance.

१.५२.२१

महाकाया महावीर्याः शैलशृङ्गसमुच्छ्रयाः ।
योजनायामविस्तारा द्वियोजनसमायताः ॥

M N Dutt They had huge bodies and great speed, they were as tall as mountain peaks. Some of them were as long as a Yama, some a Yojana and some two Yojanas.

१.५२.२२

कामरूपाः कामगमा दीप्तानलविषोल्बणाः ।
दग्धास्तत्र महासत्रे ब्रह्मदण्डनिपीडिताः ॥

M N Dutt They were capable of assuming any form at will and of mustering any strength at will, they had the poison like the blazing fire, (such were the snakes that) that were burnt in the great sacrifice, affected by Brahma's punishment, (their mother's curse.)

Other texts to read

किरातार्जुनीयम् भारविः

भट्टिकाव्यम् भट्टिः

About

Resources

Connect