रुद्धनिर्गमनमा दिनक्षया-
त्पूर्वदृष्टतनुचन्द्रिकास्मितम् ।
एतदुद्गिरति चन्द्रमण्डलं
दिग्रहस्यमिव रात्रिचोदितम् ॥
रुद्धनिर्गमनमा दिनक्षया-
त्पूर्वदृष्टतनुचन्द्रिकास्मितम् ।
एतदुद्गिरति चन्द्रमण्डलं
दिग्रहस्यमिव रात्रिचोदितम् ॥
त्पूर्वदृष्टतनुचन्द्रिकास्मितम् ।
एतदुद्गिरति चन्द्रमण्डलं
दिग्रहस्यमिव रात्रिचोदितम् ॥
अन्वयः
AI
दिनक्षयात् आ रुद्धनिर्गमनम्, पूर्वदृष्टतनुचन्द्रिकास्मितम् एतत् चन्द्रमण्डलम्, रात्रिचोदितम् दिग्रहस्यम् इव, उद्गिरति।
सञ्जीविनीटीका (मल्लिनाथः)
रुद्धेति । दिक्पूर्वदिक् । नायिका ध्वन्यते । आ दिनक्षयादासायं रुद्धं निर्गमनं निःसरणं यस्य तत्तथोक्तम् । अन्यत्र बहिरप्रकाशितमित्यर्थः । तनुचन्द्रिकास्मितमिव तनुचन्द्रिकास्मितं पूर्वदृष्टं यस्मात्तत्तथोक्तम् । एतच्चन्द्रमण्डलं नर्मरहस्यं गोप्यार्थमिव रात्रिचोदिता । रात्र्या सख्येव प्रेरिता सतीत्यर्थः उद्गिरति प्रकाशयति । यथा काचिदासायं मनस्विनी गूहितमभिलाषं प्रदोषे सख्या मह्यं ब्रूहीति निर्बन्धात्पृष्टा सती प्रकटयति तद्वदित्यर्थः
Summary
AI
The lunar orb, whose exit was blocked until day's end and whose faint moonlight-smile was seen before, now pours forth its light, as if, prompted by the night, it is revealing a secret of the directions.
सारांश
AI
दिन भर रुकने के बाद, यह चंद्रमंडल अब चांदनी रूपी मुस्कान बिखेर रहा है। ऐसा लगता है मानो रात के कहने पर वह दिशाओं का कोई गुप्त रहस्य प्रकट कर रहा हो।
पदच्छेदः
AI
| रुद्धनिर्गमनम् | रुद्ध (√रुध्+क्त)–निर्गमन (१.१) | whose exit was blocked |
| आ | आ | until |
| दिनक्षयात् | दिन–क्षय (५.१) | the end of the day |
| पूर्वदृष्टतनुचन्द्रिकास्मितम् | पूर्व–दृष्ट–तनु–चन्द्रिका–स्मित (१.१) | whose faint moonlight-smile was seen before |
| एतत् | एतद् (१.१) | this |
| उद्गिरति | उद्गिरति (उद्√गॄ कर्तरि लट् (परस्मै.) प्र.पु. एक.) | pours forth |
| चन्द्रमण्डलम् | चन्द्र–मण्डल (१.१) | lunar orb |
| दिग्रहस्यम् | दिक्–रहस्य (२.१) | a secret of the directions |
| इव | इव | as if |
| रात्रिचोदितम् | रात्रि–चोदित (√चुद्+क्त, २.१) | prompted by the night |
छन्दः
रथोद्धता [११: रनरलग]
छन्दोविश्लेषणम्
| १ | २ | ३ | ४ | ५ | ६ | ७ | ८ | ९ | १० | ११ |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| रु | द्ध | नि | र्ग | म | न | मा | दि | न | क्ष | या |
| त्पू | र्व | दृ | ष्ट | त | नु | च | न्द्रि | का | स्मि | तम् |
| ए | त | दु | द्गि | र | ति | च | न्द्र | म | ण्ड | लं |
| दि | ग्र | ह | स्य | मि | व | रा | त्रि | चो | दि | तम् |
| र | न | र | ल | ग | ||||||
Other texts to read
About
Sanskrit Sahitya is a free, open-access digital library of classical Sanskrit literature with AI-powered tools and translations.