अन्वयः
AI
पुण्डरीकमुखि! यज्वनाम् पतिः (चन्द्रः) शार्वरस्य तमसः निषिद्धये नूनम् उन्नमति। पूर्वदिङ्मुखम् कैतकैः रजोभिः इव आवृतम् अस्ति।
सञ्जीविनीटीका (मल्लिनाथः)
नूनमिति । यज्वानो विधिनेष्टवन्तः । `यज्वा तु विधिनेष्टवान्` इत्यमरः (अमरकोशः २.७.१० ) । `सुयजोर्ङ्वनिप्` इति ङ्वनिप्प्रत्ययः । तेषां पतिः चन्द्रः । दर्शपूर्णमासादियागप्रवृत्तिहेतुत्वादिति भावः । शार्वरस्य शर्वर्यां भवस्य तमसो निषिद्धये निरासाय नूनमुन्नमत्युदेति । कुतः । हे पुण्डरीकमुखि ! पूर्वस्या दिशो मुखं पुरोभागः पूर्वदिङ्मुखं केतक्या इमानि कैतकानि तै रजोभिः परागैरावृतमिव । दृश्यत इति शेषः । अतो नूनमुदेति चन्द्र इति संबन्धः
Summary
AI
"O lotus-faced one! Surely the lord of sacrificers, the moon, is rising to dispel the darkness of the night. The face of the eastern direction is covered as if with the pollen of Ketaki flowers."
सारांश
AI
हे कमलमुखी, रात के अंधेरे को मिटाने के लिए चंद्रमा उदित हो रहे हैं। पूर्व दिशा का मुख केतकी के पराग जैसे धवल प्रकाश से भर गया है।
पदच्छेदः
AI
| नूनम् | नूनम् | Surely |
| उन्नमति | उन्नमति (उद्√नम् कर्तरि लट् (परस्मै.) प्र.पु. एक.) | is rising |
| यज्वनाम् | यज्वन् (६.३) | of sacrificers |
| पतिः | पति (१.१) | the lord (the moon) |
| शार्वरस्य | शार्वर (६.१) | of the night |
| तमसः | तमस् (६.१) | of the darkness |
| निषिद्धये | निषिद्ध (नि√सिध्+क्त, ४.१) | for the dispelling |
| पुण्डरीकमुखि | पुण्डरीक–मुखी (८.१) | O lotus-faced one |
| पूर्वदिङ्मुखम् | पूर्व–दिश्–मुख (१.१) | The face of the eastern direction |
| कैतकैः | कैतक (३.३) | of Ketaki flowers |
| इव | इव | as if |
| रजोभिः | रजस् (३.३) | with the pollen |
| आवृतम् | आवृत (आ√वृ+क्त, १.१) | is covered |
छन्दः
रथोद्धता [११: रनरलग]
छन्दोविश्लेषणम्
| १ | २ | ३ | ४ | ५ | ६ | ७ | ८ | ९ | १० | ११ |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| नू | न | मु | न्न | म | ति | य | ज्व | नां | प | तिः |
| शा | र्व | र | स्य | त | म | सो | नि | षि | द्ध | ये |
| पु | ण्ड | री | क | मु | खि | पू | र्व | दि | ङ्मु | खं |
| कै | त | कै | रि | व | र | जो | भि | रा | वृ | तम् |
| र | न | र | ल | ग | ||||||
Other texts to read
About
Sanskrit Sahitya is a free, open-access digital library of classical Sanskrit literature with AI-powered tools and translations.