अन्वयः
AI
विवस्वता हृतातपजलम् खम्, एकतः पूर्वभागतिमिरप्रवृत्तिभिः व्यक्तपङ्कम् जातम् सत्, किञ्चित् शेषवत् सरः इव भाति।
सञ्जीविनीटीका (मल्लिनाथः)
पूर्वभागेति । पूर्वभागे प्राचीमूले तिमिरप्रवृत्तिभिर्ध्वान्तप्रसरैरेकतो व्यक्तपङ्कं स्फुटपङ्कमिव जातं तथा विवस्वता हृतमातप एव जलं यस्य तत्तथोक्तं खमाकाशं किंचिदीषच्छेषोस्यास्तीति शेषवच्छुष्कं सर इव भाति
Summary
AI
'The sky, from which the sun has removed the 'water' of its light, now appears like a lake with little water left. On one side, the east, with the spreading darkness, it seems as if the mud has become visible.'
सारांश
AI
सूर्य द्वारा धूप रूपी जल सोख लेने और पूर्व में अंधकार रूपी कीचड़ व्याप्त होने से आकाश अब उस तालाब जैसा लग रहा है जिसमें थोड़ा ही जल शेष बचा हो।
पदच्छेदः
AI
| पूर्वभागतिमिरप्रवृत्तिभिः | पूर्वभाग–तिमिर–प्रवृत्ति (३.३) | by the spreading of darkness in the eastern part, |
| व्यक्तपङ्कम् | व्यक्त (वि√अञ्ज्+क्त)–पङ्क (१.१) | with mud revealed, |
| इव | इव | as if, |
| जातम् | जात (√जन्+क्त, १.१) | having become |
| एकतः | एकतः | on one side, |
| खम् | ख (१.१) | the sky, |
| हृतातपजलम् | हृत (√हृ+क्त)–आतप–जल (१.१) | from which the water of sunlight has been taken away |
| विवस्वता | विवस्वत् (३.१) | by the sun, |
| भाति | भाति (√भा कर्तरि लट् (परस्मै.) प्र.पु. एक.) | appears |
| किञ्चित् | किञ्चित् | a little |
| इव | इव | like |
| शेषवत् | शेषवत् (१.१) | having a remainder, |
| सरः | सरस् (१.१) | a lake. |
छन्दः
रथोद्धता [११: रनरलग]
छन्दोविश्लेषणम्
| १ | २ | ३ | ४ | ५ | ६ | ७ | ८ | ९ | १० | ११ |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| पू | र्व | भा | ग | ति | मि | र | प्र | वृ | त्ति | भि |
| र्व्य | क्त | प | ङ्क | मि | व | जा | त | मे | क | तः |
| खं | हृ | ता | त | प | ज | लं | वि | व | स्व | ता |
| भा | ति | कि | ञ्चि | दि | व | शे | ष | व | त्स | रः |
| र | न | र | ल | ग | ||||||
Other texts to read
About
Sanskrit Sahitya is a free, open-access digital library of classical Sanskrit literature with AI-powered tools and translations.