एष वृक्षशिखरे कृतास्पदो
जातरूपरसगौरमण्डलः ।
हीयमानमहरत्ययातपं
पीवरोरु पिबतीव बर्हिणः ॥

अन्वयः AI पीवरोरु! वृक्षशिखरे कृतास्पदः, जातरूपरसगौरमण्डलः एषः बर्हिणः हीयमानम्, अत्ययातपम् अहः पिबति इव।
सञ्जीविनीटीका (मल्लिनाथः) एष इति । हे पीवरोरु, एष वृक्षशिखरे वृक्षाग्रे कृतस्थितिजातरूपरसगौरमण्डल आतपरुषणात्काञ्चनद्रवदरुणवर्हमण्‍लः । `चामीकरं जातरुपं महारजतकाञ्चने` इत्यमरः । बर्हमस्यास्तीति बर्हिणो मयूरः । `फलबर्हाभ्यामिनज्वक्तव्यः` हीयमानं क्षीयमाणमहरत्ययातपं दिनान्तातपं पिबतीव । कथमन्यथा क्षीयमाणत्वमिति भावः
Summary AI 'O you with lovely thighs! This peacock, perched on the treetop with its tail-feathers spread in a circle as radiant as molten gold, seems as if it is drinking the diminishing day, whose sunlight is now fading.'
सारांश AI हे सुन्दरी, वृक्ष के शिखर पर बैठा यह मोर अपनी सुनहरी आभा के साथ ढलती हुई धूप को मानो साक्षात् पी रहा है।
पदच्छेदः AI
एषःएतद् (१.१) This
वृक्षशिखरेवृक्षशिखर (७.१) on the treetop,
कृतास्पदःकृत (√कृ+क्त)आस्पद (१.१) perched,
जातरूपरसगौरमण्डलःजातरूपरसगौरमण्डल (१.१) with its tail-feathers spread in a circle as radiant as molten gold,
हीयमानम्हीयमान (√हा+कर्मणि यक्+शानच्, २.१) the diminishing
अहःअहन् (२.१) day,
अत्ययातपम्अत्ययआतप (२.१) whose sunlight is fading,
पीवरोरुपीवरऊरु (८.१) O you with lovely thighs!
पिबतिपिबति (√पा कर्तरि लट् (परस्मै.) प्र.पु. एक.) drinks
इवइव as if,
बर्हिणःबर्हिण (१.१) peacock.
छन्दः रथोद्धता [११: रनरलग]
छन्दोविश्लेषणम्
१० ११
वृ क्ष शि रे कृ ता स्प दो
जा रू गौ ण्ड लः
ही मा त्य या पं
पी रो रु पि ती र्हि णः
About

Sanskrit Sahitya is a free, open-access digital library of classical Sanskrit literature with AI-powered tools and translations.