पद्मकान्तिमरुणत्रिभागयोः
संक्रमय्य तव नेत्रयोरिव ।
संक्षये जगदिव प्रजेश्वरः
संहरत्यहरसावहर्पतिः ॥

अन्वयः AI असौ अहर्पतिः पद्मकान्तिम् अरुणत्रिभागयोः तव नेत्रयोः इव संक्रमय्य, संक्षये प्रजेश्वरः जगत् इव, अहः संहरति।
सञ्जीविनीटीका (मल्लिनाथः) पद्मकान्तिमिति । असावह्नां पतिरहर्पतिः सूर्यः । `अहरादीनां पत्यादिषूपसङ्ख्यानम्` इति रेफदिशः । पद्मकान्तिं पद्मशोभाम् । तृतीयो भागस्त्रिभागः । वृत्तिविषये पूरणार्थत्वं सङ्ख्याया इत्युक्तम् । अरुणस्त्रिभागो ययोस्तयोः । अरुणोपान्तयोरिति भाग्यलक्षणोक्तिः । तव नेत्रयोः सक्रमय्येव । तदानीं पद्मानामविकासान्नेत्रयोस्तु विकासाच्चेयमुत्प्रेक्षा । प्रलयकाले प्रजेश्वरः प्रजापतिर्जगदिवाहर्दिवसं संहरति । अस्तं गच्छतीत्यर्थः
Summary AI 'This lord of the day, the Sun, having transferred his lotus-like splendor to the red corners of your eyes, now withdraws the day, just as the Lord of Creatures withdraws the world at the time of universal dissolution.'
सारांश AI देखो, कमलों की कांति को तुम्हारे लाल नेत्रों में संचरित कर यह सूर्य दिन का अंत कर रहा है, जैसे प्रलय काल में विधाता संसार का संहार करते हैं।
पदच्छेदः AI
पद्मकान्तिम्पद्मकान्ति (२.१) the lotus-splendor,
अरुणत्रिभागयोःअरुणत्रिभाग (७.२) in the three red parts (corners)
संक्रमय्यसंक्रमय्य (सम्√क्रम्+णिच्+ल्यप्) having transferred,
तवयुष्मद् (६.१) of your
नेत्रयोःनेत्र (७.२) eyes
इवइव as if,
संक्षयेसंक्षय (७.१) at the time of dissolution,
जगत्जगत् (२.१) the world
इवइव like,
प्रजेश्वरःप्रजाईश्वर (१.१) the Lord of Creatures
संहरतिसंहरति (सम्√हृ कर्तरि लट् (परस्मै.) प्र.पु. एक.) withdraws
अहःअहन् (२.१) the day,
असौअदस् (१.१) this
अहर्पतिःअहन्पति (१.१) lord of the day (the Sun).
छन्दः रथोद्धता [११: रनरलग]
छन्दोविश्लेषणम्
१० ११
द्म का न्ति रु त्रि भा योः
सं क्र य्य ने त्र यो रि
सं क्ष ये दि प्र जे श्व रः
सं त्य सा र्प तिः
About

Sanskrit Sahitya is a free, open-access digital library of classical Sanskrit literature with AI-powered tools and translations.