कैतवेन शयिते कुतूहला-
त्पार्वती प्रतिमुखं निपातितम् ।
चक्षुरुन्मिषति सस्मितं प्रिये
विद्युदाहतमिव न्यमीलयत् ॥
कैतवेन शयिते कुतूहला-
त्पार्वती प्रतिमुखं निपातितम् ।
चक्षुरुन्मिषति सस्मितं प्रिये
विद्युदाहतमिव न्यमीलयत् ॥
त्पार्वती प्रतिमुखं निपातितम् ।
चक्षुरुन्मिषति सस्मितं प्रिये
विद्युदाहतमिव न्यमीलयत् ॥
अन्वयः
AI
प्रिये कैतवेन शयिते सति पार्वती कुतूहलात् प्रतिमुखं निपातितं चक्षुः, प्रियः सस्मितम् उन्मिषति सति, विद्युत्-आहतम् इव न्यमीलयत्।
सञ्जीविनीटीका (मल्लिनाथः)
कैतवेनेति । प्रिये भर्तरि कुतूहलात् । एषा किं करिष्यतीति बुभुत्सयेत्यर्थः । कैतवेन कपटेन शयिते सुप्ते सति पार्वती कर्त्री प्रतिमुखं यथा निपातितम् । प्रियस्वापपरीक्षार्थं तदभिमुखं प्रवर्तितमित्यर्थः । चक्षुः स्वदृष्टिं सस्मितमुन्मिषति । पुनः प्रिये सहासं पश्यतीत्यर्थः । विद्युदाहतं विद्युता प्रतिहतमिव न्यमीलयत् । साध्वसादिति भावः । एतेन किंचित्साध्वसस्यापचयो व्यज्यते
Summary
AI
When her beloved (Shiva) pretended to be asleep, Parvati, out of curiosity, cast her gaze upon his face. But when he opened his eyes with a smile, she closed hers as if struck by lightning.
सारांश
AI
जब शिव छल से सो गए, तब पार्वती ने उत्सुकतावश उनके मुख को देखा; किंतु प्रिय के मुस्कुराते हुए आँखें खोलते ही उन्होंने बिजली से चौंधियाई हुई के समान अपनी आँखें मूंद लीं।
पदच्छेदः
AI
| कैतवेन | कैतव (३.१) | with pretence |
| शयिते | शयित (√शी+क्त, ७.१) | when (he) was lying down |
| कुतूहलात् | कुतूहल (५.१) | out of curiosity |
| पार्वती | पार्वती (१.१) | Parvati |
| प्रतिमुखम् | प्रतिमुखम् | towards his face |
| निपातितम् | निपातित (नि√पत्+णिच्+क्त, २.१) | cast |
| चक्षुः | चक्षुस् (२.१) | her eye |
| उन्मिषति | उन्मिषत् (उद्√मिष्+शतृ, ७.१) | when (he) opened his eyes |
| सस्मितम् | सस्मितम् | with a smile |
| प्रिये | प्रिय (७.१) | when her beloved |
| विद्युदाहतम् | विद्युत्–आहत (आ√हन्+क्त) | struck by lightning |
| इव | इव | as if |
| न्यमीलयत् | न्यमीलयत् (नि√मील् कर्तरि लङ् (परस्मै.) प्र.पु. एक.) | she closed |
छन्दः
रथोद्धता [११: रनरलग]
छन्दोविश्लेषणम्
| १ | २ | ३ | ४ | ५ | ६ | ७ | ८ | ९ | १० | ११ |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| कै | त | वे | न | श | यि | ते | कु | तू | ह | ला |
| त्पा | र्व | ती | प्र | ति | मु | खं | नि | पा | ति | तम् |
| च | क्षु | रु | न्मि | ष | ति | स | स्मि | तं | प्रि | ये |
| वि | द्यु | दा | ह | त | मि | व | न्य | मी | ल | यत् |
| र | न | र | ल | ग | ||||||
Other texts to read
About
Sanskrit Sahitya is a free, open-access digital library of classical Sanskrit literature with AI-powered tools and translations.