तया प्रवृद्धाननचन्द्रकान्त्या
प्रफुल्लचक्षुःकुमुदः कुमार्या ।
प्रसन्नचेतःसलिलः शिवोऽभू-
त्संसृज्यमानः शरदेव लोकः ॥
तया प्रवृद्धाननचन्द्रकान्त्या
प्रफुल्लचक्षुःकुमुदः कुमार्या ।
प्रसन्नचेतःसलिलः शिवोऽभू-
त्संसृज्यमानः शरदेव लोकः ॥
प्रफुल्लचक्षुःकुमुदः कुमार्या ।
प्रसन्नचेतःसलिलः शिवोऽभू-
त्संसृज्यमानः शरदेव लोकः ॥
अन्वयः
AI
तया प्रवृद्धाननचन्द्रकान्त्या कुमार्या संसृज्यमानः शिवः, प्रफुल्लचक्षुःकुमुदः प्रसन्नचेतःसलिलः (सन्), शरदा लोकः इव अभूत्।
सञ्जीविनीटीका (मल्लिनाथः)
तयेति । आननं चन्द्र इव इत्युपमितसमासः । प्रवृद्धाननचन्द्रस्य कान्तिर्यस्यास्तया तथोक्तया तया कुमार्या शरदा लोक इव संसृज्यमानः । संगच्छमानः शिवश्चक्षूंषि कुमुदानीव तानि प्रफुल्लानि यस्य स तथोक्तः । चेतः सलिलमिव तत्प्रसन्नं यस्य स तथोक्तः । प्रसन्नचेतः- सलिलोऽभूत् । शरल्लोकयोरपि यथोचितं विशेषणानि योज्यानि
Summary
AI
United with the maiden Parvati, whose face shone with the brilliance of a full moon, Shiva became like the world in autumn: his eyes bloomed like water lilies, and his mind became clear like water.
सारांश
AI
पार्वती के मुख रूपी चंद्रमा को देखकर शिव के नेत्र कमल के समान खिल उठे और उनका मन शरद ऋतु के स्वच्छ जल की भांति प्रसन्न हो गया।
पदच्छेदः
AI
| तया | तद् (३.१) | By her |
| प्रवृद्धाननचन्द्रकान्त्या | प्रवृद्ध (प्र√वृध्+क्त)–आनन–चन्द्र–कान्ति (३.१) | whose face had the brilliance of a full moon |
| प्रफुल्लचक्षुःकुमुदः | प्रफुल्ल (प्र√फुल्ल्+क्त)–चक्षुस्–कुमुद (१.१) | whose eyes were like blooming water-lilies |
| कुमार्या | कुमारी (३.१) | by the maiden |
| प्रसन्नचेतःसलिलः | प्रसन्न (प्र√सद्+क्त)–चेतस्–सलिल (१.१) | whose mind was like clear water |
| शिवः | शिव (१.१) | Shiva |
| अभूत् | अभूत् (√भू कर्तरि लुङ् (परस्मै.) प्र.पु. एक.) | became |
| संसृज्यमानः | संसृज्यमान (सम्√सृज्+शानच्, १.१) | being united |
| शरदा | शरद् (३.१) | by autumn |
| इव | इव | like |
| लोकः | लोक (१.१) | the world |
छन्दः
उपजातिः [११]
छन्दोविश्लेषणम्
| १ | २ | ३ | ४ | ५ | ६ | ७ | ८ | ९ | १० | ११ |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| त | या | प्र | वृ | द्धा | न | न | च | न्द्र | का | न्त्या |
| प्र | फु | ल्ल | च | क्षुः | कु | मु | दः | कु | मा | र्या |
| प्र | स | न्न | चे | तः | स | लि | लः | शि | वो | ऽभू |
| त्सं | सृ | ज्य | मा | नः | श | र | दे | व | लो | कः |
Other texts to read
About
Sanskrit Sahitya is a free, open-access digital library of classical Sanskrit literature with AI-powered tools and translations.