कम्पेन मूर्ध्नः शतपत्रयोनिं
वाचा हरिं वृत्रहणं स्मितेन ।
आलोकमात्रेण सुरानशेषा-
न्संभावयामास यथाप्रधानम् ॥
कम्पेन मूर्ध्नः शतपत्रयोनिं
वाचा हरिं वृत्रहणं स्मितेन ।
आलोकमात्रेण सुरानशेषा-
न्संभावयामास यथाप्रधानम् ॥
वाचा हरिं वृत्रहणं स्मितेन ।
आलोकमात्रेण सुरानशेषा-
न्संभावयामास यथाप्रधानम् ॥
अन्वयः
AI
सः मूर्ध्नः कम्पेन शतपत्रयोनिम्, वाचा हरिम्, स्मितेन वृत्रहणम्, आलोक-मात्रेण अशेषान् सुरान् यथा-प्रधानम् संभावयामास।
सञ्जीविनीटीका (मल्लिनाथः)
कम्पेनेति । स देवः शतपत्रयोनिं चतुर्मुखं मूर्ध्नः कम्पेन, तथा हरिं वाचा संभाषणेन, वृत्रं हतवन्तं वृत्रहणमिन्द्रम् । `ब्रह्मभ्रूणवृत्रेषु क्विप्` (अष्टाध्यायी ३.२.८७ ) इति क्विप् । स्मितेन मन्दहासेनाशेषान्सुरानालोकमात्रेण दृष्टिमात्रेणेत्थं यथाप्रधानं यथार्हं संभावयामास
Summary
AI
He (Shiva) honored them according to their rank: Brahma, the lotus-born, with a nod of his head; Vishnu with a word; Indra, the slayer of Vritra, with a smile; and all the remaining gods with a mere glance.
सारांश
AI
शिव ने अपनी मर्यादा के अनुसार ब्रह्मा को सिर हिलाकर, विष्णु को मधुर वचनों से, इंद्र को मुस्कान से और अन्य देवताओं को केवल दृष्टिपात से सम्मानित किया।
पदच्छेदः
AI
| कम्पेन | कम्प (३.१) | with a nod |
| मूर्ध्नः | मूर्धन् (६.१) | of his head |
| शतपत्रयोनिम् | शतपत्रयोनि (२.१) | Brahma (the lotus-born) |
| वाचा | वाच् (३.१) | with a word |
| हरिम् | हरि (२.१) | Vishnu |
| वृत्रहणम् | वृत्रहन् (२.१) | Indra (the slayer of Vritra) |
| स्मितेन | स्मित (३.१) | with a smile |
| आलोक-मात्रेण | आलोक–मात्र (३.१) | with a mere glance |
| सुरान् | सुर (२.३) | the gods |
| अशेषान् | अशेष (२.३) | all remaining |
| संभावयामास | संभावयामास (सम्√भू +णिच्+आम्+अस् कर्तरि लिट् (परस्मै.) प्र.पु. एक.) | honored |
| यथा-प्रधानम् | यथाप्रधानम् | according to rank |
छन्दः
इन्द्रवज्रा [११: ततजगग]
छन्दोविश्लेषणम्
| १ | २ | ३ | ४ | ५ | ६ | ७ | ८ | ९ | १० | ११ |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| क | म्पे | न | मू | र्ध्नः | श | त | प | त्र | यो | निं |
| वा | चा | ह | रिं | वृ | त्र | ह | णं | स्मि | ते | न |
| आ | लो | क | मा | त्रे | ण | सु | रा | न | शे | षा |
| न्सं | भा | व | या | मा | स | य | था | प्र | धा | नम् |
| त | त | ज | ग | ग | ||||||
Other texts to read
About
Sanskrit Sahitya is a free, open-access digital library of classical Sanskrit literature with AI-powered tools and translations.