एकैव सत्यामपि पुत्रपङ्क्तौ
चिरस्य दृष्टेव मृतोत्थितेव ।
आसन्नपाणिग्रहणेति पित्रो-
रुमा विशेषोच्छ्वसितं बभूव ॥

अन्वयः AI पुत्रपङ्क्तौ सति अपि, उमा एका एव, चिरस्य दृष्टा इव, मृता उत्थिता इव, आसन्नपाणिग्रहणा इति (हेतोः) पित्रोः विशेष-उच्छ्वसितम् बभूव ।

सञ्जीविनीटीका (मल्लिनाथः) एकैवेति । पुत्राश्च दुहितरश्च पुत्राः । `भ्रातृपुत्रौ स्वसृदुहितृभ्याम्` (अष्टाध्यायी १.२.६८ ) इत्यैकशेषः । `पुत्रौ पुवश्च दुहिता च` इत्यमरः । तेषां पङ्क्तौ संघे सत्यामप्युमैकैव चिरस्य दृष्टेव चिरान्नष्टलब्धेव मृतोत्थितेव मृत्वा पुनरुत्पन्नेवासन्नपाणिग्रहणासन्नविवाहेति । भर्तृगृहं गमिष्यतीति हेतोरित्यर्थः । पित्रोः मातापित्रोः । `पिता मात्रा` (अष्टाध्यायी १.२.७० ) इत्येकशेषः । विशेषेणोच्छ्वासितं प्राणभूता बभूव । पुमपत्यादपि अधिकप्रेमास्पदमभूदित्यर्थः

Summary AI Although they had a line of sons, Uma, being their only daughter whose wedding was now imminent, became a source of special joy for her parents, as if she were seen after a long time or had risen from the dead.

सारांश AI अनेक पुत्र होने पर भी विवाह के समय उमा अपने माता-पिता के लिए वैसी ही विशेष प्रसन्नता का केंद्र थीं, जैसे वे बहुत समय बाद लौटी हों या पुनर्जीवित हुई हों।

पदच्छेदः AI

एका	एक (१.१)	the only one
एव	एव	indeed
सत्याम्	सत् (√अस्+शतृ, ७.१)	being
अपि	अपि	although
पुत्रपङ्क्तौ	पुत्र–पङ्क्ति (७.१)	a line of sons
चिरस्य	चिरस्य	after a long time
दृष्टा	दृष्ट (√दृश्+क्त, १.१)	seen
इव	इव	as if
मृता	मृत (√मृ+क्त, १.१)	dead
उत्थिता	उत्थित (उद्√स्था+क्त, १.१)	risen
इव	इव	as if
आसन्नपाणिग्रहणा	आसन्न (आ√सद्+क्त)–पाणिग्रहण (१.१)	whose wedding was imminent
इति	इति	thus
पित्रोः	पितृ (६.२)	for her parents
उमा	उमा (१.१)	Uma
विशेषोच्छ्वसितम्	विशेष–उच्छ्वसित (उद्√श्वस्+क्त, १.१)	a source of special joy
बभूव	बभूव (√भू कर्तरि लिट् (परस्मै.) प्र.पु. एक.)	became

छन्दः उपजातिः [११]

छन्दोविश्लेषणम्

१	२	३	४	५	६	७	८	९	१०	११
ए	कै	व	स	त्या	म	पि	पु	त्र	प	ङ्क्तौ
चि	र	स्य	दृ	ष्टे	व	मृ	तो	त्थि	ते	व
आ	स	न्न	पा	णि	ग्र	ह	णे	ति	पि	त्रो
रु	मा	वि	शे	षो	च्छ्व	सि	तं	ब	भू	व

Other texts to read

नैषधीयचरितम् श्रीहर्षः

योगवासिष्ठम् वाल्मीकिः

About

Resources

Connect