तं मातरो देवमनुव्रजन्त्यः
स्ववाहनक्षोभचलावतंसाः ।
मुखैः प्रभामण्डलरेणुगौरैः
पद्माकरं चक्रुरिवान्तरीक्षम् ॥

अन्वयः AI स्व-वाहन-क्षोभ-चल-अवतंसाः मातरः तम् देवम् अनुव्रजन्त्यः, प्रभा-मण्डल-रेणु-गौरैः मुखैः अन्तरीक्षम् पद्म-आकरम् इव चक्रुः।

सञ्जीविनीटीका (मल्लिनाथः) तमिति । तं देवमनुव्रजन्त्योऽनुगच्छन्त्थः स्ववाहनानां क्षोभेण प्रकम्पेण चलावतंसाश्चलकुण्डला मातरः सप्तमातृकाः प्रभामण्डलान्येण रेणवः परागास्तैर्गौरैररुणैः । `गौरोऽरुणे सिते पीते` इति यादवः । मुखैरन्तरिक्षमाकाशं पद्माकरमिव चक्रुः

Summary AI Following the god Shiva, the divine Mothers, whose ear-ornaments trembled with the movement of their celestial vehicles, made the sky appear like a lake of lotuses with their faces, which were radiant like the pollen from their halos.

सारांश AI शिव के पीछे चलती हुई मातृकाओं के मुखों की कांति से संपूर्ण आकाश कमलों से भरे हुए सरोवर के समान सुंदर प्रतीत होने लगा।

पदच्छेदः AI

तम्	तद् (२.१)	him
मातरः	मातृ (१.३)	the (divine) Mothers
देवम्	देव (२.१)	the god
अनुव्रजन्त्यः	अनुव्रजन्ती (अनु√व्रज्+शतृ, १.३)	following
स्व-वाहन-क्षोभ-चल-अवतंसाः	स्व–वाहन–क्षोभ–चल–अवतंस (१.३)	whose ear-ornaments were trembling from the movement of their own vehicles
मुखैः	मुख (३.३)	with their faces
प्रभा-मण्डल-रेणु-गौरैः	प्रभा–मण्डल–रेणु–गौर (३.३)	which were radiant like the pollen of their halos
पद्म-आकरम्	पद्म–आकर (२.१)	a bed of lotuses
चक्रुः	चक्रुः (√कृ कर्तरि लिट् (परस्मै.) प्र.पु. बहु.)	made
इव	इव	as if
अन्तरीक्षम्	अन्तरीक्ष (२.१)	the sky

छन्दः उपजातिः [११]

छन्दोविश्लेषणम्

१	२	३	४	५	६	७	८	९	१०	११
तं	मा	त	रो	दे	व	म	नु	व्र	ज	न्त्यः
स्व	वा	ह	न	क्षो	भ	च	ला	व	तं	साः
मु	खैः	प्र	भा	म	ण्ड	ल	रे	णु	गौ	रैः
प	द्मा	क	रं	च	क्रु	रि	वा	न्त	री	क्षम्

तं मातरो देवमनुव्रजन्त्यः
स्ववाहनक्षोभचलावतंसाः ।
मुखैः प्रभामण्डलरेणुगौरैः
पद्माकरं चक्रुरिवान्तरीक्षम् ॥

Other texts to read

रघुवंशम् कालिदासः

योगवासिष्ठम् वाल्मीकिः

About

Resources

Connect