आत्मानमालोक्य च शोभमान-
मादर्शबिम्बे स्तिमितायताक्षी ।
हरोपयाने त्वरिता बभूव
स्त्रीणां प्रियालोकफलो हि वेषः ॥
आत्मानमालोक्य च शोभमान-
मादर्शबिम्बे स्तिमितायताक्षी ।
हरोपयाने त्वरिता बभूव
स्त्रीणां प्रियालोकफलो हि वेषः ॥
मादर्शबिम्बे स्तिमितायताक्षी ।
हरोपयाने त्वरिता बभूव
स्त्रीणां प्रियालोकफलो हि वेषः ॥
अन्वयः
AI
स्तिमितायताक्षी (सा) आदर्शबिम्बे शोभमानम् आत्मानम् आलोक्य च हरोपयाने त्वरिता बभूव। हि स्त्रीणां वेषः प्रियालोकफलः (भवति)।
सञ्जीविनीटीका (मल्लिनाथः)
आत्मानमिति । किञ्चेति चार्थः । गौरी शोभमानमात्मानं निजशरीरमादर्शबिम्बि दर्पणमण्डले । `दर्पणे मुकुरादर्शौ` इत्यमरः (अमरकोशः २.६.१४१ ) । स्तिमितायताक्ष्यादरान्निश्चलायतलोचना सत्यालोक्य हरोपयाने हरप्राप्तौ त्वरिता व्यग्रा बभूव । स्त्रीणां वेषो नेपथ्यं प्रियस्य भर्तुरालोको दर्शनं फलं प्रयोजनं यस्य स तथोक्तो हि । अन्यथारण्यचन्द्रिका स्यादिति भावः । अनेन कालाक्षमत्वलक्षणमौत्सुक्यमुक्तमित्यनुसंधेयम्
Summary
AI
Seeing her own radiant reflection in the mirror, the long-eyed Parvati became eager to go to Shiva. Indeed, for women, the true purpose of dressing up is to be seen by their beloved.
सारांश
AI
दर्पण में अपना शृंगार देख पार्वती शिव से मिलने को आतुर हो गईं, क्योंकि स्त्रियों के सजने का मुख्य उद्देश्य प्रियतम द्वारा सराहा जाना ही है।
पदच्छेदः
AI
| आत्मानम् | आत्मन् (२.१) | herself |
| आलोक्य | आलोक्य (आ√लोक्+ल्यप्) | having seen |
| च | च | and |
| शोभमानम् | शोभमान (√शुभ्+शानच्, २.१) | shining |
| आदर्श-बिम्बे | आदर्श–बिम्ब (७.१) | in the reflection in the mirror |
| स्तिमित-आयत-अक्षी | स्तिमित–आयत–अक्षि (१.१) | she with steady and long eyes |
| हर-उपयाने | हर–उपयान (७.१) | in going to Hara (Shiva) |
| त्वरिता | त्वरित (√त्वर्+क्त, १.१) | hastened |
| बभूव | बभूव (√भू कर्तरि लिट् (परस्मै.) प्र.पु. एक.) | became |
| स्त्रीणाम् | स्त्री (६.३) | of women |
| प्रिय-आलोक-फलः | प्रिय–आलोक–फल (१.१) | whose fruit is being seen by the beloved |
| हि | हि | for |
| वेषः | वेष (१.१) | adornment |
छन्दः
उपजातिः [११]
छन्दोविश्लेषणम्
| १ | २ | ३ | ४ | ५ | ६ | ७ | ८ | ९ | १० | ११ |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| आ | त्मा | न | मा | लो | क्य | च | शो | भ | मा | न |
| मा | द | र्श | बि | म्बे | स्ति | मि | ता | य | ता | क्षी |
| ह | रो | प | या | ने | त्व | रि | ता | ब | भू | व |
| स्त्री | णां | प्रि | या | लो | क | फ | लो | हि | वे | षः |
Other texts to read
About
Sanskrit Sahitya is a free, open-access digital library of classical Sanskrit literature with AI-powered tools and translations.