तस्याः सुजातोत्पलपत्रकान्ते
प्रसाधिकाभिर्नयने निरीक्ष्य ।
न चक्षुषोः कान्तिविशेषबुद्ध्या
कालाञ्जनं मङ्गलमित्युपात्तम् ॥

अन्वयः AI प्रसाधिकाभिः तस्याः सुजात-उत्पल-पत्र-कान्ते नयने निरीक्ष्य, चक्षुषोः कान्ति-विशेष-बुद्ध्या काल-अञ्जनम् मङ्गलम् इति (मत्वा) न उपात्तम्।

सञ्जीविनीटीका (मल्लिनाथः) तस्या इति । प्रसाधिकाभिरलंकर्त्रीभिः सुजाते सम्यगुत्पन्ने उत्पलपत्त्र इव कान्ते रम्ये तस्या नयने निरीक्ष्य कालाञ्जनमञ्जनविशेषश्चक्षुषोः कान्तिविशेषबुद्ध्या । शोभातिशयो भविष्यतीति बुद्ध्येत्यर्थः । नोपात्तं न गृहीतं किंतु मङ्गलं शुभमिति हेतोरुपात्तम् । निसर्गसुभगस्य किमाहार्यकाण्डम्बरेणेति भावः

Summary AI Her attendants, observing her eyes which were as beautiful as the petals of a well-grown lotus, did not apply black collyrium. They considered it merely an auspicious ritual, not something needed to enhance the inherent special beauty of her eyes.

सारांश AI नीलकमल के समान सुंदर पार्वती के नेत्रों में सखियों ने काजल केवल मंगल की रक्षा के लिए लगाया, क्योंकि उनके नेत्र स्वाभाविक रूप से ही अत्यंत कांतियुक्त थे।

पदच्छेदः AI

तस्याः	तद् (६.१)	her
सुजात-उत्पल-पत्र-कान्ते	सुजात–उत्पल–पत्र–कान्त (७.२)	lovely as the petals of a beautiful lotus
प्रसाधिकाभिः	प्रसाधिका (३.३)	by the maids adorning her
नयने	नयन (२.२)	the two eyes
निरीक्ष्य	निरीक्ष्य (नि√ईक्ष्+ल्यप्)	having observed
न	न	not
चक्षुषोः	चक्षुस् (६.२)	of the two eyes'
कान्ति-विशेष-बुद्ध्या	कान्ति–विशेष–बुद्धि (३.१)	with the thought of their special lustre
काल-अञ्जनम्	काल (१.१)–अञ्जन (१.१)	black collyrium
मङ्गलम्	मङ्गल (१.१)	as auspicious
इति	इति	thus
उपात्तम्	उपात्त (उप+आ√दा+क्त, १.१)	was applied

छन्दः उपजातिः [११]

छन्दोविश्लेषणम्

१	२	३	४	५	६	७	८	९	१०	११
त	स्याः	सु	जा	तो	त्प	ल	प	त्र	का	न्ते
प्र	सा	धि	का	भि	र्न	य	ने	नि	री	क्ष्य
न	च	क्षु	षोः	का	न्ति	वि	शे	ष	बु	द्ध्या
का	ला	ञ्ज	नं	म	ङ्ग	ल	मि	त्यु	पा	त्तम्

Other texts to read

भट्टिकाव्यम् भट्टिः

महाभारतम् वेदव्यासः

About

Resources

Connect