लग्नद्विरेफं परिभूय पद्मं
समेघलेखं शशिनश्च बिम्बम् ।
तदाननश्रीरलकैः प्रसिद्धै-
श्चिच्छेद सादृश्यकथाप्रसङ्गम् ॥

अन्वयः AI तत्-आनन-श्रीः लग्न-द्विरेफम् पद्मम्, स-मेघ-लेखम् शशिनः बिम्बम् च परिभूय, प्रसिद्धैः अलकैः सादृश्य-कथा-प्रसङ्गम् चिच्छेद ।

सञ्जीविनीटीका (मल्लिनाथः) लग्नेति । प्रसिद्धैर्भूषितैः । `प्रसिद्धौ ख्यातभूषितौ` इत्यमरः (अमरकोशः ३.३.११२ ) । अलकैरुपलक्षिता तस्या गौर्याः आननश्रीर्लग्नद्विरेफं पद्मं समेधलेखं मेघरेखायुक्तं शशिनो बिम्बं च परिभूय तिरस्कृत्य सादृश्यमुपमा तस्य कथोक्तिस्तस्याः प्रसङ्गं प्रसक्तिं सादृश्यं वाङ्मात्रप्रसक्तमपि चिच्छेदाभिनत् । प्रसक्तयोः पद्मचन्द्रयोः परिभूतत्वादन्यत्र चाप्रसङ्गादित्यर्थः । अत्र पूर्वार्धवाक्यार्थस्य सादृश्यकथाच्छेदं प्रति हेतुत्वेनोपन्यासात्काव्यलिङ्गमलंकारः । लक्षणं तूक्तम्

Summary AI The beauty of her face, with its well-arranged curls, surpassed the lotus with bees clinging to it and the disc of the moon with its streak of cloud, thus ending any talk of comparison.

सारांश AI पार्वती के केशों से सुशोभित मुख ने भौरों वाले कमल और बादलों से घिरे चन्द्रमा को भी मात दे दी, जिससे उनके सौंदर्य की उपमा देना ही व्यर्थ हो गया।

पदच्छेदः AI

लग्नद्विरेफम्	लग्न (√लग्+क्त)–द्विरेफ (२.१)	with bees clinging to it
परिभूय	परिभूय (परि√भू+ल्यप्)	having surpassed
पद्मम्	पद्म (२.१)	the lotus
समेघलेखम्	समेघलेख (२.१)	with a streak of cloud
शशिनः	शशिन् (६.१)	of the moon
च	च	and
बिम्बम्	बिम्ब (२.१)	the disc
तदाननश्रीः	तद्–आनन–श्री (१.१)	the beauty of her face
अलकैः	अलक (३.३)	with its curls
प्रसिद्धैः	प्रसिद्ध (प्र√सिध्+क्त, ३.३)	well-arranged
चिच्छेद	चिच्छेद (√छिद् कर्तरि लिट् (परस्मै.) प्र.पु. एक.)	cut off
सादृश्यकथाप्रसङ्गम्	सादृश्य–कथा–प्रसङ्ग (२.१)	any talk of comparison

छन्दः उपजातिः [११]

छन्दोविश्लेषणम्

१	२	३	४	५	६	७	८	९	१०	११
ल	ग्न	द्वि	रे	फं	प	रि	भू	य	प	द्मं
स	मे	घ	ले	खं	श	शि	न	श्च	बि	म्बम्
त	दा	न	न	श्री	र	ल	कैः	प्र	सि	द्धै
श्चि	च्छे	द	सा	दृ	श्य	क	था	प्र	स	ङ्गम्

Other texts to read

भट्टिकाव्यम् भट्टिः

किरातार्जुनीयम् भारविः

About

Resources

Connect