धूपोष्मणा त्याजितमार्द्रभावं
केशान्तमन्तःकुसुमं तदीयम् ।
पर्याक्षिपत्काचिदुदारबन्धं
दूर्वावता पाण्डुमधूकदाम्ना ॥

अन्वयः AI काचित् धूप-ऊष्मणा त्याजितम् आर्द्रभावम्, अन्तःकुसुमम्, उदारबन्धम् तदीयम् केशान्तम् दूर्वावता पाण्डु-मधूक-दाम्ना पर्याक्षिपत् ।

सञ्जीविनीटीका (मल्लिनाथः) धूपेति । काचित्प्रसाधिका धूपोष्मणा करणेनार्द्रभावमार्द्रत्वं त्याजितम् । पचादिषु पाठाद्विकर्मकत्वम् । त्यजतेर्ण्यन्तादप्रधाने कर्मणि क्तः । अन्तःकुसुममन्तर्निक्षिप्तकुसुमं तस्या इमं तदीयं केशान्तं केशपाशं दूर्वावता मध्ये ग्रथितदूर्वेण पाण्डुमधूकदाम्ना हरितमधुद्रुमकुसुममाल्येन । `मधूके तु गुडपुष्पमधुद्रुमौ` इत्यमरः (अमरकोशः २.४.२७ ) । उदारबन्धं यथा तथा पर्याक्षिपद्बबन्ध

Summary AI One of the women bound her hair, which had been dried by the heat of incense, had flowers woven within, and was elegantly arranged, with a garland of pale Madhuka flowers intertwined with Durva grass.

सारांश AI धूप की गर्मी से पार्वती के बालों की नमी सुखाकर, एक सखी ने उनमें फूल पिरोए और उन्हें दूर्वा एवं श्वेत मधूक की माला से बड़ी सुंदरता से बाँध दिया।

पदच्छेदः AI

धूपोष्मणा	धूप–ऊष्मन् (३.१)	by the heat of incense
त्याजितम्	त्याजित (√त्यज्+णिच्+क्त, २.१)	made to leave
आर्द्रभावम्	आर्द्र–भाव (२.१)	its dampness
केशान्तम्	केश–अन्त (२.१)	her hair
अन्तःकुसुमम्	अन्तः–कुसुम (२.१)	with flowers within
तदीयम्	तदीय (२.१)	her
पर्याक्षिपत्	पर्याक्षिपत् (परि+आ√क्षिप् कर्तरि लङ् (परस्मै.) प्र.पु. एक.)	bound
काचित्	किञ्चित् (१.१)	one of the women
उदारबन्धम्	उदार–बन्ध (२.१)	elegantly arranged
दूर्वावता	दूर्वावत् (३.१)	intertwined with Durva grass
पाण्डुमधूकदाम्ना	पाण्डु–मधूक–दामन् (३.१)	with a garland of pale Madhuka flowers

छन्दः इन्द्रवज्रा [११: ततजगग]

छन्दोविश्लेषणम्

१	२	३	४	५	६	७	८	९	१०	११
धू	पो	ष्म	णा	त्या	जि	त	मा	र्द्र	भा	वं
के	शा	न्त	म	न्तः	कु	सु	मं	त	दी	यम्
प	र्या	क्षि	प	त्का	चि	दु	दा	र	ब	न्धं
दू	र्वा	व	ता	पा	ण्डु	म	धू	क	दा	म्ना
त			त			ज			ग	ग

Other texts to read

रामायणम् वाल्मीकिः

नैषधीयचरितम् श्रीहर्षः

About

Resources

Connect