अन्वयः
AI
यस्मिन् वयः यौवनान्तम्, आतङ्कः न (अस्ति), कुसुमायुधः (एव आतङ्कः अस्ति), रतिखेदसमुत्पन्ना निद्रा (एव) संज्ञाविपर्ययः (अस्ति) ।
सञ्जीविनीटीका (मल्लिनाथः)
यौवनान्तमिति । यस्मिन्पुरे वयो यौवनान्तं यौवनावधिकम् । सर्वेऽप्यजरा इत्यर्थः । तया कुसुमायुधात्कामात् । अन्य इति शेषः । अन्तको मृत्युर्न । अस्तीति शेषः । विरहिणां तादृग्दुःखोत्पादकत्वादन्तकत्त्वोपचारः । कामं विना मृत्युर्नास्तीत्यर्थः । अतएव तत्कार्यभूतमरणाभाव इत्याशयोनाह-रतीति । रतिखेदसमुत्पन्ना निद्रा सुप्तिरेव संज्ञाविपर्ययश्चेतनापगमः । न तु दीर्घनिद्रारुप इत्यर्थः । अत्रत्याः सर्वेऽजरामरा इति श्लोकतात्पर्यार्थः । अन्तयत्यन्तं करोतीत्यन्तकः । अन्तयतेस्तत्करोतीति ण्यन्ताद्यत्प्रत्ययः
Summary
AI
In that city, life ends only with youth, meaning there is no old age. There is no disease; the only affliction is from Kamadeva. The only loss of consciousness is the sleep that comes from the exhaustion of love-making.
सारांश
AI
उस नगर में आयु केवल यौवन तक ही रहती है, कामदेव की पीड़ा ही एकमात्र रोग है और रति-क्रीड़ा की थकान से उत्पन्न निद्रा ही एकमात्र संज्ञाहीनता है।
पदच्छेदः
AI
| यौवनान्तं | यौवन–अन्त (१.१) | ends only with youth |
| वयः | वयस् (१.१) | life |
| यस्मिन् | यद् (७.१) | in which place |
| न | न | there is no |
| आतङ्कः | आतङ्क (१.१) | disease |
| कुसुमायुधः | कुसुम–आयुध (१.१) | Kamadeva (is the only affliction) |
| रतिखेदसमुत्पन्ना | रति–खेद–समुत्पन्न (सम्+उद्√पद्+क्त, १.१) | arising from the fatigue of love-making |
| निद्रा | निद्रा (१.१) | sleep |
| संज्ञाविपर्ययः | संज्ञा–विपर्यय (१.१) | is the only loss of consciousness |
छन्दः
अनुष्टुप् [८]
छन्दोविश्लेषणम्
| १ | २ | ३ | ४ | ५ | ६ | ७ | ८ |
|---|---|---|---|---|---|---|---|
| यौ | व | ना | न्तं | व | यो | य | स्मि |
| न्ना | त | ङ्कः | कु | सु | मा | यु | धः |
| र | ति | खे | द | स | मु | त्प | न्ना |
| नि | द्रा | सं | ज्ञा | वि | प | र्य | यः |
Other texts to read
About
Sanskrit Sahitya is a free, open-access digital library of classical Sanskrit literature with AI-powered tools and translations.