अन्वयः
AI
प्रिये निभृता तया व्याहृतसंदेशा सा, अभ्याष्ये मधौ परभृतामुखी चूतयष्टिः इव, बभौ ।
सञ्जीविनीटीका (मल्लिनाथः)
तयेति । तया सख्या । सखीमुखेनेत्यर्थः । व्याहृतसंदेशोक्तवाचिका प्रिये हरविषये निभृता निश्चला । परमासक्तेत्यर्थः । सा गौरी । मधौ वसन्ते निभृता स्थिरया परभृतया कोकिलयोन्मुखी मुखरा परभृतोन्मुखी । मुखशब्देनाभिभाषणव्यापारो लक्ष्यते । तथा च परभृतामुखेन व्याहरन्तीत्यर्थः । परभृतेति क्रियाशब्दविवक्षायाम् `जातेरस्त्री-` ति ङीप्प्रत्ययो नभवति । तयेत्युपमेयस्य व्यस्तत्वादुपमानवाचिपरभृताशब्दस्य समासः सेढव्यः । अथवा भृद्भरणम् । संपदादित्वात्क्विप् । परैर्भृद्यस्यास्तया परभृतेति व्यासेन व्याख्येयम् । पदमञ्जरीकारस्तु परैर्भ्रियत इति कर्मणि क्विपमाह । चूतयष्टिश्चूतशाखेवाभ्याशेऽन्तिके बभौ । `सदेशाभ्याशसविधसमर्यादसवेशवत् । उपकण्ठान्तिकाभ्यर्णाभ्यग्रा अप्यभितोऽव्ययम् ॥` इत्यमरः
Summary
AI
Having delivered the message through her friend, she, modest in the presence of her beloved, shone like a mango branch in the approaching spring, with a cuckoo at its tip.
सारांश
AI
सखी द्वारा संदेश दिए जाने पर पार्वती अपने प्रिय के समक्ष लज्जा के कारण मौन होकर वैसे ही सुशोभित हुईं, जैसे वसंत के आने पर कोयल के बोलने के बाद आम की मंजरी युक्त डाल शांत हो जाती है।
पदच्छेदः
AI
| तया | तद् (३.१) | through her (the friend) |
| व्याहृतसंदेशा | व्याहृत (वि+आ√हृ+क्त)–संदेश (१.१) | she who had her message delivered |
| सा | तद् (१.१) | she (Parvati) |
| बभौ | बभौ (√भा कर्तरि लिट् (परस्मै.) प्र.पु. एक.) | shone |
| निभृता | निभृत (नि√भृ+क्त, १.१) | modest |
| प्रिये | प्रिय (७.१) | in the presence of her beloved |
| चूतयष्टिः | चूत–यष्टि (१.१) | a mango branch |
| इव | इव | like |
| अभ्याष्ये | अभ्याष्य (अभि√आस्+ण्यत्, ७.१) | in the approaching |
| मधौ | मधु (७.१) | spring |
| परभृतामुखी | परभृता–मुख (१.१) | with a cuckoo at its tip |
छन्दः
अनुष्टुप् [८]
छन्दोविश्लेषणम्
| १ | २ | ३ | ४ | ५ | ६ | ७ | ८ |
|---|---|---|---|---|---|---|---|
| त | या | व्या | हृ | त | सं | दे | शा |
| सा | ब | भौ | नि | भृ | ता | प्रि | ये |
| चू | त | य | ष्टि | रि | वा | भ्या | ष्ये |
| म | धौ | प | र | भृ | ता | मु | खी |
Other texts to read
About
Sanskrit Sahitya is a free, open-access digital library of classical Sanskrit literature with AI-powered tools and translations.