असंपदस्तस्य वृषेण गच्छतः
प्रभिन्नदिग्वारणवाहनो वृषा ।
करोति पादावुपगम्य मौलिना
विनिद्रमन्दाररजोरुणाङ्गुली ॥
असंपदस्तस्य वृषेण गच्छतः
प्रभिन्नदिग्वारणवाहनो वृषा ।
करोति पादावुपगम्य मौलिना
विनिद्रमन्दाररजोरुणाङ्गुली ॥
प्रभिन्नदिग्वारणवाहनो वृषा ।
करोति पादावुपगम्य मौलिना
विनिद्रमन्दाररजोरुणाङ्गुली ॥
अन्वयः
AI
प्रभिन्नदिग्वारणवाहनः वृषा (इन्द्रः), वृषेण गच्छतः असंपदः तस्य (शिवस्य) पादौ उपगम्य, मौलिना विनिद्रमन्दाररजोरुणाङ्गुली करोति ।
सञ्जीविनीटीका (मल्लिनाथः)
असंपद इति । प्रभिन्नो मदस्रावी दिग्वारणो दिग्गजो वाहनं यस्य सः । ऐरावतेनोढ इत्यर्थः । वृषा देवेन्द्रोऽसंपदो दरिद्रस्य वृषेण गच्छतो वृषभारूढस्य तस्येश्वरस्य पादौ मौलिना मुकुटेनोपगम्य प्रणम्येत्यर्थः । विनिद्राणां विकसितानां मन्दाराणां कल्पतरुकुसुमानां रजोभिः परागैररुणा अङ्गुलयो ययोस्तौ तथोक्तौ करोति । दिग्गजारोहिणामिन्द्रादीनामपि वन्द्यस्येन्दुमौलेः किं संपदा, वृषारोहणे वा को दोष इत्यर्थः
Summary
AI
Indra, whose vehicle is the mighty elephant of the quarters (Airavata), approaches the "possessionless" Shiva who rides a bull, and with his crown, makes Shiva's feet—whose toes are already reddened by the pollen of ever-blooming Mandara flowers—even redder.
सारांश
AI
यद्यपि वे निर्धन की भांति बैल पर चलते हैं, फिर भी जब वे इंद्र के समीप पहुँचते हैं, तो इंद्र अपने मस्तक से उनके चरणों का स्पर्श कर मंदार पुष्पों के पराग से उनके नखों को लाल कर देते हैं।
पदच्छेदः
AI
| असंपदः | असंपद् (६.१) | of the possessionless one |
| तस्य | तद् (६.१) | of him |
| वृषेण | वृष (३.१) | on a bull |
| गच्छतः | गच्छत् (√गम्+शतृ, ६.१) | who is going |
| प्रभिन्नदिग्वारणवाहनः | प्रभिन्न–दिग्–वारण–वाहन (१.१) | he whose vehicle is the mighty elephant of the quarters (Indra) |
| वृषा | वृषन् (१.१) | Indra |
| करोति | करोति (√कृ कर्तरि लट् (परस्मै.) प्र.पु. एक.) | makes |
| पादौ | पाद (२.२) | the two feet |
| उपगम्य | उपगम्य (उप√गम्+ल्यप्) | having approached |
| मौलिना | मौलि (३.१) | with his crown |
| विनिद्रमन्दाररजोरुणाङ्गुली | विनिद्र–मन्दार–रजस्–अरुण–अङ्गुलि (२.२) | whose toes are red with the pollen of ever-blooming Mandara flowers |
छन्दः
वंशस्थम् [१२: जतजर]
छन्दोविश्लेषणम्
| १ | २ | ३ | ४ | ५ | ६ | ७ | ८ | ९ | १० | ११ | १२ |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| अ | सं | प | द | स्त | स्य | वृ | षे | ण | ग | च्छ | तः |
| प्र | भि | न्न | दि | ग्वा | र | ण | वा | ह | नो | वृ | षा |
| क | रो | ति | पा | दा | वु | प | ग | म्य | मौ | लि | ना |
| वि | नि | द्र | म | न्दा | र | र | जो | रु | णा | ङ्गु | ली |
| ज | त | ज | र | ||||||||
Other texts to read
About
Sanskrit Sahitya is a free, open-access digital library of classical Sanskrit literature with AI-powered tools and translations.