निवर्तयास्मादसदीप्सितान्मनः
क्व तद्विधस्त्वं क्व च पुण्यलक्षणा ।
अपेक्ष्यते साधुजनेन वैदिकी
श्मशानशूलस्य न यूपसत्क्रिया ॥
निवर्तयास्मादसदीप्सितान्मनः
क्व तद्विधस्त्वं क्व च पुण्यलक्षणा ।
अपेक्ष्यते साधुजनेन वैदिकी
श्मशानशूलस्य न यूपसत्क्रिया ॥
क्व तद्विधस्त्वं क्व च पुण्यलक्षणा ।
अपेक्ष्यते साधुजनेन वैदिकी
श्मशानशूलस्य न यूपसत्क्रिया ॥
अन्वयः
AI
अस्मात् असत्-ईप्सितात् मनः निवर्तय । तत्-विधः क्व, पुण्य-लक्षणा त्वम् च क्व? साधु-जनेन श्मशान-शूलस्य वैदिकी यूप-सत्क्रिया न अपेक्ष्यते ।
सञ्जीविनीटीका (मल्लिनाथः)
निवर्तयेति । अस्मादसदीप्सितादनिष्टमनोरथान्मनो निवर्तय निवारय । सा पूर्वोक्ता विधा प्रकारो यस्य तथोक्तः । अमङ्गलशील इत्यर्थः । क्व । महदन्तरमित्यर्थः । पुण्यलक्षणा प्रशस्तभागयचिह्ना त्वं च क्व । अतो न तवायमर्ह इत्यर्थः । तथाहि साधुजनेन । `साधुर्वार्धुषिके चारौ सज्जने चाभिधेयवत्` । इति विश्वः । श्मशानशूलस्य श्मशानभूमिनिखातस्य वध्यशङ्कोर्वैदिकी वेदोक्ता । यूपो नाम पशुबन्धनसाधनभूतः संस्कृतदारुविशेषस्तस्य सत्क्रिया प्रोक्षणाभ्युक्षणादिसंस्कारो यूपसत्क्रिया नापेक्ष्यते नेष्यते । यथा श्मशानशूले यूपसत्क्रिया न क्रियते तथा त्वमपि तस्मै न घटस इति तात्पर्यार्थः
Summary
AI
"Turn your mind away from this unworthy desire. Where is one like him, and where are you, a woman of auspicious signs? The sacred consecration prescribed by the Vedas for a sacrificial post is not performed by good people for a stake in a cremation ground."
सारांश
AI
अपने मन को इस अनुचित इच्छा से हटा लो। कहाँ तुम शुभ लक्षणों वाली और कहाँ वह अमंगलकारी? सज्जन लोग श्मशान के खंभे को कभी पवित्र यज्ञ-स्तंभ के समान सम्मान नहीं देते।
पदच्छेदः
AI
| निवर्तय | निवर्तय (नि√वृत् +णिच् कर्तरि लोट् (परस्मै.) म.पु. एक.) | Turn away |
| अस्मात् | इदम् (५.१) | from this |
| असदीप्सितात् | असत्–ईप्सित (५.१) | unworthy desire |
| मनः | मनस् (२.१) | your mind |
| क्व | क्व | Where |
| तद्विधः | तद्–विध (१.१) | is one like him |
| त्वम् | युष्मद् (१.१) | you |
| क्व | क्व | and where |
| च | च | are |
| पुण्यलक्षणा | पुण्य–लक्षणा (१.१) | a woman of auspicious signs |
| अपेक्ष्यते | अपेक्ष्यते (अप√ईक्ष् भावकर्मणोः लट् (आत्मने.) प्र.पु. एक.) | is performed |
| साधुजनेन | साधु–जन (३.१) | by good people |
| वैदिकी | वैदिकी (१.१) | The Vedic |
| श्मशानशूलस्य | श्मशान–शूल (६.१) | for a stake in a cremation ground |
| न | न | not |
| यूपसत्क्रिया | यूप–सत्क्रिया (१.१) | the consecration of a sacrificial post |
छन्दः
वंशस्थम् [१२: जतजर]
छन्दोविश्लेषणम्
| १ | २ | ३ | ४ | ५ | ६ | ७ | ८ | ९ | १० | ११ | १२ |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| नि | व | र्त | या | स्मा | द | स | दी | प्सि | ता | न्म | नः |
| क्व | त | द्वि | ध | स्त्वं | क्व | च | पु | ण्य | ल | क्ष | णा |
| अ | पे | क्ष्य | ते | सा | धु | ज | ने | न | वै | दि | की |
| श्म | शा | न | शू | ल | स्य | न | यू | प | स | त्क्रि | या |
| ज | त | ज | र | ||||||||
Other texts to read
About
Sanskrit Sahitya is a free, open-access digital library of classical Sanskrit literature with AI-powered tools and translations.