इति प्रविश्याभिहिता द्विजन्मना
मनोगतं सा न शशाक शंसितुम् ।
अथो वयस्यां परिपार्श्ववर्तिनीं
विवर्तितानञ्जननेत्रमैक्षत ॥
इति प्रविश्याभिहिता द्विजन्मना
मनोगतं सा न शशाक शंसितुम् ।
अथो वयस्यां परिपार्श्ववर्तिनीं
विवर्तितानञ्जननेत्रमैक्षत ॥
मनोगतं सा न शशाक शंसितुम् ।
अथो वयस्यां परिपार्श्ववर्तिनीं
विवर्तितानञ्जननेत्रमैक्षत ॥
अन्वयः
AI
इति द्विजन्मना प्रविश्य अभिहिता सा मनोगतम् शंसितुम् न शशाक । अथो परिपार्श्व-वर्तिनीम् वयस्याम् विवर्तित-अनञ्जन-नेत्रम् ऐक्षत ।
सञ्जीविनीटीका (मल्लिनाथः)
इतीति । इतीत्थं द्विजन्मना द्विजेन प्रविश्यान्तर्गत्वा । आप्तवद्रहस्यमुद्भाव्येत्यर्थः । अभिहितोक्ता सा पार्वती मनोगतं हृदिस्थं वरं शंसितुं वक्तुं न शशाक समर्था नाभूत् । लज्जयेति शेषः । अथोऽनन्तरं परिपार्श्ववर्तिनीं वयस्यां सखीं विवर्तितं विचालितमनञ्जनं व्रतवशाद्वर्जितकज्जलं नेत्रं यस्मिन्कर्मणि तत्तथैक्षत नेत्रसंज्ञयैव प्रत्युत्तरं वाचयांचकारेत्यर्थः
Summary
AI
Addressed thus by the twice-born (brahmachari) who had entered, she was unable to speak her heart's desire. Then, she looked at her friend standing beside her, turning her kohl-less eyes.
सारांश
AI
ब्राह्मण के ऐसा पूछने पर पार्वती स्वयं अपने मन की बात न कह सकीं। उन्होंने अपनी बगल में खड़ी सखी की ओर काजल रहित आँखों से देखा।
पदच्छेदः
AI
| इति | इति | Thus |
| प्रविश्य | प्रविश्य (प्र√विश्+ल्यप्) | having entered and |
| अभिहिता | अभिहित (अभि√धा+क्त, १.१) | addressed |
| द्विजन्मना | द्विजन्मन् (३.१) | by the twice-born |
| मनोगतम् | मनस्–गत (√गम्+क्त, २.१) | the thought in her mind |
| सा | तद् (१.१) | she |
| न | न | not |
| शशाक | शशाक (√शक् कर्तरि लिट् (परस्मै.) प्र.पु. एक.) | was able |
| शंसितुम् | शंसितुम् (√शंस्+तुमुन्) | to speak |
| अथो | अथो | Then |
| वयस्याम् | वयस्या (२.१) | her friend |
| परिपार्श्ववर्तिनीम् | परिपार्श्व–वर्तिनी (√वृत्+णिनि, २.१) | standing beside her |
| विवर्तितानञ्जननेत्रम् | विवर्तित (वि√वृत्+क्त)–अनञ्जन–नेत्र (२.१) | turning her kohl-less eyes |
| ऐक्षत | ऐक्षत (√ईक्ष् कर्तरि लङ् (आत्मने.) प्र.पु. एक.) | she looked at |
छन्दः
वंशस्थम् [१२: जतजर]
छन्दोविश्लेषणम्
| १ | २ | ३ | ४ | ५ | ६ | ७ | ८ | ९ | १० | ११ | १२ |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| इ | ति | प्र | वि | श्या | भि | हि | ता | द्वि | ज | न्म | ना |
| म | नो | ग | तं | सा | न | श | शा | क | शं | सि | तुम् |
| अ | थो | व | य | स्यां | प | रि | पा | र्श्व | व | र्ति | नीं |
| वि | व | र्ति | ता | न | ञ्ज | न | ने | त्र | मै | क्ष | त |
| ज | त | ज | र | ||||||||
About
Sanskrit Sahitya is a free, open-access digital library of classical Sanskrit literature with AI-powered tools and translations.