Loading data... On slow networks this could take a few minutes.
100%

इति ध्रुवेच्छामनुशासती सुतां
शशाक मेना न नियन्तुमुद्यमात् ।
क ईप्सितार्थस्थिरनिश्चयं मनः
पयश्च निम्नाभिमुखं प्रतीपयेत् ॥

अन्वयः AI इति ध्रुवेच्छाम् सुताम् अनुशासती मेना उद्यमात् नियन्तुम् न शशाक । कः ईप्सितार्थस्थिरनिश्चयम् मनः निम्नाभिमुखम् पयः च प्रतीपयेत्?
सञ्जीविनीटीका (मल्लिनाथः) इतीति ॥ इत्येवमनुशासत्युपदिशन्ती मेना ध्रुवेच्छां स्थिरव्यवसायां पार्वतीमुद्यमादुद्योगात्तपोलक्षणान्नियन्तुं न शशक समर्था नाभूत् । तथाहि । ईप्सितार्थ इष्टार्थे स्थिरनिश्चयं मनो निम्नाभिमुखं पयश्च कः प्रतीपयेत्प्रतिकूलयेत् । प्रतिनिवर्तयेदित्यर्थः । निम्नप्रवणं पय इवेष्टार्थाभिनिविष्टं मनो दुर्वारमिति भावः । अत्र दीपकानुप्राणितोऽर्थान्तरन्यासालंकारः
Summary AI Thus instructing her daughter of firm resolve, Mena could not deter her from her undertaking. Who can turn back a mind firmly resolved on its desired object, or water flowing downhill?
सारांश AI माता मेना पार्वती के दृढ़ निश्चय को बदलने में असफल रहीं। जैसे नीचे की ओर बहते जल को रोकना कठिन है, वैसे ही अभीष्ट लक्ष्य पर अडिग मन को पीछे नहीं लौटाया जा सकता।
पदच्छेदः AI
इतिइति Thus
ध्रुवेच्छाम्ध्रुवइच्छा (२.१) the one with firm resolve
अनुशासतीअनुशासत् (अनु√शास्+शतृ, १.१) instructing
सुताम्सुता (२.१) her daughter
शशाकशशाक (√शक् कर्तरि लिट् (परस्मै.) प्र.पु. एक.) was able
मेनामेना (१.१) Mena
not
नियन्तुम्नियन्तुम् (नि√यम्+तुमुन्) to deter
उद्यमात्उद्यम (५.१) from the undertaking
कःकिम् (१.१) Who
ईप्सितार्थस्थिरनिश्चयम्ईप्सित (√आप्+सन्+क्त)अर्थस्थिरनिश्चय (२.१) a mind with firm resolve on its desired object
मनःमनस् (२.१) a mind
पयःपयस् (२.१) water
and
निम्नाभिमुखम्निम्नअभिमुख (२.१) facing downwards
प्रतीपयेत्प्रतीपयेत् (प्रति√इ +णिच् कर्तरि विधिलिङ् (परस्मै.) प्र.पु. एक.) can turn back
छन्दः वंशस्थम् [१२: जतजर]
छन्दोविश्लेषणम्
१० ११ १२
ति ध्रु वे च्छा नु शा ती सु तां
शा मे ना नि न्तु मु द्य मात्
प्सि ता र्थ स्थि नि श्च यं नः
श्च नि म्ना भि मु खं प्र ती येत्
About

Sanskrit Sahitya is a free, open-access digital library of classical Sanskrit literature with AI-powered tools and translations.