मनीषिताः सन्ति गृहेऽपि देवता-
स्तपः क्व वत्से क्व च तावकं वपुः ।
पदं सहेत भ्रमरस्य पेलवं
शिरीशपुष्पं न पुनः पतत्रिणः ॥
मनीषिताः सन्ति गृहेऽपि देवता-
स्तपः क्व वत्से क्व च तावकं वपुः ।
पदं सहेत भ्रमरस्य पेलवं
शिरीशपुष्पं न पुनः पतत्रिणः ॥
स्तपः क्व वत्से क्व च तावकं वपुः ।
पदं सहेत भ्रमरस्य पेलवं
शिरीशपुष्पं न पुनः पतत्रिणः ॥
अन्वयः
AI
वत्से! गृहे अपि मनीषिताः देवताः सन्ति । क्व तपः क्व च तावकम् वपुः? पेलवम् शिरीशपुष्पम् भ्रमरस्य पदम् सहेत, पुनः पतत्रिणः पदम् न सहेत ।
सञ्जीविनीटीका (मल्लिनाथः)
मनीषिता इति ॥ हे वत्से ! मनस ईषिता इष्टा मनीषिताः । शकन्ध्वादित्वात्साधुः । देवताः शच्यादयो गृहेषु सन्ति । त्वं तामाराधयेति शेषः । तपः क्व तवेदं तावकम् । `युष्मदस्मदोरन्यतरस्यां खञ्च` इत्यण्प्रत्ययः । `तवकममकावेकवचन` इति तवकादेशः । वपुश्च क्व । तथाहि । पेलवं मृदुलं शिरीषपुष्पं भ्रमरस्य भृङ्गस्य पदं पदस्थितिं सहेत । पतत्त्रिणः पुनः पक्षिणस्तु पदं न सहेत । अतिसौकुमार्याद्दिव्योपभोगभोग्यं ते वपुर्न दारुणतपःक्षममित्यर्थः । अत्र द्दष्टान्तालंकारः
Summary
AI
"My child, there are desired deities even at home. Where is harsh penance, and where is your delicate body? A delicate Shirisha flower can bear the foot of a bee, but not that of a bird."
सारांश
AI
मेना ने कहा कि घर में भी देवता हैं, तुम्हारी सुकुमार देह तपस्या के योग्य नहीं है। शिरीष का फूल भ्रमर के भार को सह सकता है, पक्षी के भार को नहीं।
पदच्छेदः
AI
| मनीषिताः | मनीषित (१.३) | Desired |
| सन्ति | सन्ति (√अस् कर्तरि लट् (परस्मै.) प्र.पु. बहु.) | are |
| गृहे | गृह (७.१) | at home |
| अपि | अपि | also |
| देवताः | देवता (१.३) | deities |
| तपः | तपस् (१.१) | Penance |
| क्व | क्व | where |
| वत्से | वत्सा (८.१) | O child |
| क्व | क्व | where |
| च | च | and |
| तावकम् | तावक (१.१) | your |
| वपुः | वपुस् (१.१) | body |
| पदम् | पद (२.१) | the foot |
| सहेत | सहेत (√सह् कर्तरि विधिलिङ् (आत्मने.) प्र.पु. एक.) | can bear |
| भ्रमरस्य | भ्रमर (६.१) | of a bee |
| पेलवम् | पेलव (१.१) | delicate |
| शिरीशपुष्पम् | शिरीश–पुष्प (१.१) | Shirisha flower |
| न | न | not |
| पुनः | पुनर् | but |
| पतत्रिणः | पतत्रिन् (६.१) | of a bird |
छन्दः
वंशस्थम् [१२: जतजर]
छन्दोविश्लेषणम्
| १ | २ | ३ | ४ | ५ | ६ | ७ | ८ | ९ | १० | ११ | १२ |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| म | नी | षि | ताः | स | न्ति | गृ | हे | ऽपि | दे | व | ता |
| स्त | पः | क्व | व | त्से | क्व | च | ता | व | कं | व | पुः |
| प | दं | स | हे | त | भ्र | म | र | स्य | पे | ल | वं |
| शि | री | श | पु | ष्पं | न | पु | नः | प | त | त्रि | णः |
| ज | त | ज | र | ||||||||
Other texts to read
About
Sanskrit Sahitya is a free, open-access digital library of classical Sanskrit literature with AI-powered tools and translations.