भवत्यनिष्टादपि नाम दुःसहा-
न्मनस्विनीनां प्रतिपत्तिरीदृशी ।
विचारमार्गप्रहितेन चेतसा
न दृश्यते तच्च कृशोदरि त्वयि ॥
भवत्यनिष्टादपि नाम दुःसहा-
न्मनस्विनीनां प्रतिपत्तिरीदृशी ।
विचारमार्गप्रहितेन चेतसा
न दृश्यते तच्च कृशोदरि त्वयि ॥
न्मनस्विनीनां प्रतिपत्तिरीदृशी ।
विचारमार्गप्रहितेन चेतसा
न दृश्यते तच्च कृशोदरि त्वयि ॥
अन्वयः
AI
कृश-उदरि, दुःसहात् अनिष्टात् अपि मनस्विनीनाम् ईदृशी प्रतिपत्तिः भवति नाम । विचार-मार्ग-प्रहितेन चेतसा तत् च त्वयि न दृश्यते ।
सञ्जीविनीटीका (मल्लिनाथः)
भवतीति ॥ दुःसहात्सोढुमशक्यादनिष्टाद्भर्त्रादिकृतादपि मनस्विनीनां धीरस्त्रीणामीदृशी तपश्चरणलक्षणा प्रतिपत्तिः प्रवृत्तिः । `प्रतिपत्तिस्तु गौरवे । प्राप्तौ प्रवृत्तौ प्रागल्भ्ये` इति केशवः । भवति नाम । नामेति सम्भावनायाम् । विचारमार्गे प्रहितेन चेतसा चित्तेन तदनिष्टं च । हे कृशोदरि ! त्वयि न दृश्यते । विचार्यमाणे तदपि नास्त्यसम्भावितत्वादित्यर्थः
Summary
AI
"O slender-waisted one, it is true that high-minded women take such a recourse (to penance) due to some unbearable misfortune. But, thinking hard, I can see no such cause in your case."
सारांश
AI
प्रायः बुद्धिमान स्त्रियाँ किसी असहनीय अपमान या दुख के कारण ही ऐसा कठिन मार्ग अपनाती हैं, किंतु हे कृशोदरी! तुम्हारे विषय में विचार करने पर मुझे ऐसा कोई कारण दिखाई नहीं देता।
पदच्छेदः
AI
| भवति | भवति (√भू कर्तरि लट् (परस्मै.) प्र.पु. एक.) | it happens |
| अनिष्टात् | नञ्–इष्ट (√इष्+क्त, ५.१) | from an undesirable event |
| अपि | अपि | even |
| नाम | नाम | it is true |
| दुःसहात् | दुस्–सह (५.१) | which is hard to bear |
| मनस्विनीनाम् | मनस्विनी (६.३) | of high-minded women |
| प्रतिपत्तिः | प्रतिपत्ति (प्रति√पद्+क्तिन्, १.१) | recourse |
| ईदृशी | ईदृश् (१.१) | such |
| विचारमार्गप्रहितेन | विचार–मार्ग–प्रहित (प्र√धा+क्त, ३.१) | by a mind directed on the path of reflection |
| चेतसा | चेतस् (३.१) | with the mind |
| न | न | not |
| दृश्यते | दृश्यते (√दृश् भावकर्मणोः लट् (आत्मने.) प्र.पु. एक.) | is seen |
| तत् | तद् (१.१) | that (cause) |
| च | च | and |
| कृशोदरि | कृश–उदर (८.१) | O slender-waisted one |
| त्वयि | युष्मद् (७.१) | in your case |
छन्दः
वंशस्थम् [१२: जतजर]
छन्दोविश्लेषणम्
| १ | २ | ३ | ४ | ५ | ६ | ७ | ८ | ९ | १० | ११ | १२ |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| भ | व | त्य | नि | ष्टा | द | पि | ना | म | दुः | स | हा |
| न्म | न | स्वि | नी | नां | प्र | ति | प | त्ति | री | दृ | शी |
| वि | चा | र | मा | र्ग | प्र | हि | ते | न | चे | त | सा |
| न | दृ | श्य | ते | त | च्च | कृ | शो | द | रि | त्व | यि |
| ज | त | ज | र | ||||||||
About
Sanskrit Sahitya is a free, open-access digital library of classical Sanskrit literature with AI-powered tools and translations.