निशम्य चैनां तपसे कृतोद्यमां
सुतां गिरीशप्रतिसक्तमानसाम् ।
उवाच मेना परिरभ्य वक्षसा
निवारयन्ती महतो मुनिव्रतात् ॥
निशम्य चैनां तपसे कृतोद्यमां
सुतां गिरीशप्रतिसक्तमानसाम् ।
उवाच मेना परिरभ्य वक्षसा
निवारयन्ती महतो मुनिव्रतात् ॥
सुतां गिरीशप्रतिसक्तमानसाम् ।
उवाच मेना परिरभ्य वक्षसा
निवारयन्ती महतो मुनिव्रतात् ॥
अन्वयः
AI
तपसे कृतोद्यमाम् गिरीशप्रतिसक्तमानसाम् एनाम् सुताम् निशम्य च, मेना वक्षसा परिरभ्य महतः मुनिव्रतात् निवारयन्ती उवाच ।
सञ्जीविनीटीका (मल्लिनाथः)
निशम्येति ॥ मेना मेनका च गिरीशप्रतिसक्तमानसां हरासक्तचित्तां तपसे तपश्चरणाय कृतोद्यमां कृतोद्योगां सुतां निशम्य श्रुत्वैनां पार्वतीं वक्षसा परिरभ्यालिङ्ग्य महतो मुनिव्रतात्तपसो निवारयन्त्युवाच । मुनिव्रतादित्यत्र यद्यपि मुनिव्रतस्य मेनकाया अनीप्सितत्वात् `वारणार्थानामीप्सितः इति नापादानत्वं तथापि कृतोद्यमामिति मानसप्रवेशोक्तत्वात् `ध्रुवमपायेऽपादानम्` इत्यपादानत्वमेव स्यात् । यथाह भाष्यकारः- `यच्च मिथ्या संप्राप्य निवर्तते तच्च ध्रुवमपायेऽपादानमिति प्रसिद्धम्` इति
Summary
AI
Hearing that her daughter, whose mind was fixed on Shiva, was resolved to undertake penance, Mena embraced her and, while trying to dissuade her from the great vow of ascetics, spoke.
सारांश
AI
अपनी पुत्री को शिव के प्रति समर्पित और तपस्या के लिए उद्यत देख, माता मेना ने उन्हें गले लगाकर कठिन मुनिव्रत से रोकने का प्रयास किया।
पदच्छेदः
AI
| निशम्य | निशम्य (नि√शम्+ल्यप्) | Having heard |
| च | च | and |
| एनाम् | एतद् (२.१) | this |
| तपसे | तपस् (४.१) | for penance |
| कृतोद्यमाम् | कृत (√कृ+क्त)–उद्यम (२.१) | her who had resolved |
| सुताम् | सुता (२.१) | daughter |
| गिरीशप्रतिसक्तमानसाम् | गिरीश–प्रतिसक्त (प्रति√सञ्ज्+क्त)–मानस (२.१) | her whose mind was attached to Girisha (Shiva) |
| उवाच | उवाच (√वच् कर्तरि लिट् (परस्मै.) प्र.पु. एक.) | spoke |
| मेना | मेना (१.१) | Mena |
| परिरभ्य | परिरभ्य (परि√रभ्+ल्यप्) | having embraced |
| वक्षसा | वक्षस् (३.१) | with her chest |
| निवारयन्ती | निवारयन्ती (नि√वृ+णिच्+शतृ, १.१) | dissuading |
| महतः | महत् (५.१) | from the great |
| मुनिव्रतात् | मुनि–व्रत (५.१) | vow of ascetics |
छन्दः
वंशस्थम् [१२: जतजर]
छन्दोविश्लेषणम्
| १ | २ | ३ | ४ | ५ | ६ | ७ | ८ | ९ | १० | ११ | १२ |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| नि | श | म्य | चै | नां | त | प | से | कृ | तो | द्य | मां |
| सु | तां | गि | री | श | प्र | ति | स | क्त | मा | न | साम् |
| उ | वा | च | मे | ना | प | रि | र | भ्य | व | क्ष | सा |
| नि | वा | र | य | न्ती | म | ह | तो | मु | नि | व्र | तात् |
| ज | त | ज | र | ||||||||
Other texts to read
About
Sanskrit Sahitya is a free, open-access digital library of classical Sanskrit literature with AI-powered tools and translations.