विकीर्णसप्तर्षिबलिप्रहासिभि-
स्तथा न गाङ्गैः सलिलैर्दिवश्च्युतैः ।
यथा त्वदीयैश्चरितैरनाविलै-
र्महीधरः पावित एष सान्वयः ॥

अन्वयः AI एषः स-अन्वयः महीधरः विकीर्ण-सप्तर्षि-बलि-प्रहासिभिः दिवः च्युतैः गाङ्गैः सलिलैः तथा न पावितः, यथा अनाविलैः त्वदीयैः चरितैः पावितः ।

सञ्जीविनीटीका (मल्लिनाथः) विकीर्णेति । एष महीधरो हिमवान् । सप्त च ते ऋषयश्च सप्तर्षयः । `दिक्संख्ये संज्ञायाम्` (अष्टाध्यायी २.१.५० ) इति समासः । विकीर्णैः पर्यस्तैः सप्तर्षीणां सम्बन्धिभिर्वलिभिः पुष्पोपहारैः प्रहसन्ति यानि तथोक्तैर्दिवोऽन्तरिक्षाच्च्युतैर्गाङ्गैः सलिलैस्तथा न पावितः । अनाविलैरकलुषैस्त्वदीयैश्चरितैर्यथा सान्वयः सपुत्रपौत्रः पावितः पवित्रीकृतः

Summary AI "This mountain, along with all its inhabitants, has not been so purified by the waters of the Ganges falling from heaven—which seem to mock the scattered offerings of the Seven Sages—as it has been by your pure and unblemished deeds."

सारांश AI यह हिमालय पर्वत और उनका परिवार गंगा के जल से उतना पवित्र नहीं हुआ, जितना आपके निर्मल चरित्र और तपस्या से पावन हुआ है।

पदच्छेदः AI

विकीर्णसप्तर्षिबलिप्रहासिभिः	विकीर्ण (वि√कॄ+क्त)–सप्तर्षि–बलि–प्रहासिन् (३.३)	which mock the scattered offerings of the Seven Sages
तथा	तथा	so much
न	न	not
गाङ्गैः	गाङ्ग (३.३)	of the Ganges
सलिलैः	सलिल (३.३)	by the waters
दिवः	दिव् (५.१)	from heaven
च्युतैः	च्युत (√च्यु+क्त, ३.३)	fallen
यथा	यथा	as
त्वदीयैः	त्वदीय (३.३)	by your
चरितैः	चरित (३.३)	deeds
अनाविलैः	नञ्–आविल (३.३)	which are pure
महीधरः	मही–धर (१.१)	the mountain (Himalaya)
पावितः	पावित (√पू+णिच्+क्त, १.१)	has been purified
एषः	एतद् (१.१)	this
सान्वयः	स–अन्वय (१.१)	with its inhabitants

छन्दः वंशस्थम् [१२: जतजर]

छन्दोविश्लेषणम्

१	२	३	४	५	६	७	८	९	१०	११	१२
वि	की	र्ण	स	प्त	र्षि	ब	लि	प्र	हा	सि	भि
स्त	था	न	गा	ङ्गैः	स	लि	लै	र्दि	व	श्च्यु	तैः
य	था	त्व	दी	यै	श्च	रि	तै	र	ना	वि	लै
र्म	ही	ध	रः	पा	वि	त	ए	ष	सा	न्व	यः
ज			त			ज			र

Other texts to read

शिशुपालवधम् माघः

भट्टिकाव्यम् भट्टिः

About

Resources

Connect