इयेष सा कर्तुमवन्ध्यरूपतां
समाधिमास्थाय तपोभिरात्मनः ।
अवाप्यते वा कथमन्यथा द्वयं
तथाविधं प्रेम पतिश्च तादृशः ॥
इयेष सा कर्तुमवन्ध्यरूपतां
समाधिमास्थाय तपोभिरात्मनः ।
अवाप्यते वा कथमन्यथा द्वयं
तथाविधं प्रेम पतिश्च तादृशः ॥
समाधिमास्थाय तपोभिरात्मनः ।
अवाप्यते वा कथमन्यथा द्वयं
तथाविधं प्रेम पतिश्च तादृशः ॥
अन्वयः
AI
सा तपोभिः समाधिम् आस्थाय आत्मनः रूपताम् अवन्ध्याम् कर्तुम् इयेष । अन्यथा तथाविधम् प्रेम तादृशः पतिः च इति द्वयम् कथम् वा अवाप्यते?
सञ्जीविनीटीका (मल्लिनाथः)
इयेषेति ॥ सा पार्वती समाधिमेकाग्रतामास्थायावलम्ब्यतपोभिर्वक्ष्यमाणनियमैः करणभूतैरात्मनः स्वस्याबन्ध्यरुपतां सफलसौन्दर्यं कर्तुमियेषेच्छति स्म । तपसा शिवं वशीकर्तुमुद्युक्तेत्यर्थः । अन्यथा ततोऽन्यप्रकारेण कथं वा तद्द्वयमवाप्यते । किं तद्द्वयम् ? तथाभूता विधा प्राकारो यस्य तत्तथाविधं प्रेम स्नेहः येनार्धाङ्गहरा हरस्य भवेदिति भावः । तादृशः पतिश्च । यो मृत्युंजय इति भावः । द्वयमेव खलु स्त्रीणामपेक्षितं यद्भर्तृवाल्लभ्यं जीवद्भर्तृकत्वं चेति । तच्च तपश्चर्यैकसाध्यमिति निश्चिकायेत्यर्थः । अत्र मनुः- `यद् दुष्करं यद् दुरापं यद् दुर्गं यच्च दुस्तरम् । तत्सर्व तपसा प्राप्यं तपो हि दुरतिक्रमम् ॥` इति
Summary
AI
She wished to make her beauty fruitful by undertaking austerities and deep meditation. For how else could both be obtained: such profound love and such a husband?
सारांश
AI
पार्वती ने तपस्या के माध्यम से अपने रूप को सफल बनाने का संकल्प लिया। शिव जैसे पति और उनके अगाध प्रेम को तपस्या के बिना प्राप्त करना संभव नहीं था।
पदच्छेदः
AI
| इयेष | इयेष (√इष् कर्तरि लिट् (परस्मै.) प्र.पु. एक.) | She wished |
| सा | तद् (१.१) | she |
| कर्तुम् | कर्तुम् (√कृ+तुमुन्) | to make |
| अवन्ध्यरूपताम् | अवन्ध्य–रूपता (२.१) | her beauty fruitful |
| समाधिम् | समाधि (२.१) | deep meditation |
| आस्थाय | आस्थाय (आ√स्था+ल्यप्) | having undertaken |
| तपोभिः | तपस् (३.३) | by austerities |
| आत्मनः | आत्मन् (६.१) | her own |
| अवाप्यते | अवाप्यते (अव√आप् भावकर्मणोः लट् (आत्मने.) प्र.पु. एक.) | is obtained |
| वा | वा | or |
| कथम् | कथम् | how |
| अन्यथा | अन्यथा | otherwise |
| द्वयम् | द्वय (१.१) | the pair |
| तथाविधम् | तथाविध (१.१) | such |
| प्रेम | प्रेमन् (१.१) | love |
| पतिः | पति (१.१) | husband |
| च | च | and |
| तादृशः | तादृश (१.१) | such a |
छन्दः
वंशस्थम् [१२: जतजर]
छन्दोविश्लेषणम्
| १ | २ | ३ | ४ | ५ | ६ | ७ | ८ | ९ | १० | ११ | १२ |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| इ | ये | ष | सा | क | र्तु | म | व | न्ध्य | रू | प | तां |
| स | मा | धि | मा | स्था | य | त | पो | भि | रा | त्म | नः |
| अ | वा | प्य | ते | वा | क | थ | म | न्य | था | द्व | यं |
| त | था | वि | धं | प्रे | म | प | ति | श्च | ता | दृ | शः |
| ज | त | ज | र | ||||||||
Other texts to read
About
Sanskrit Sahitya is a free, open-access digital library of classical Sanskrit literature with AI-powered tools and translations.